İş hukukunda arabuluculuk süreci sonunda tarafların anlaşamaması halinde, anlaşmama son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve dava şartı arabuluculuk kapsamında olan uyuşmazlıklar için zorunludur. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları gibi bazı özel durumlar ise bu dava şartı kapsamının dışında tutulmuştur.
Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi ve Zaman Çizelgesi
İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıklarda dava şartı olan arabuluculuk süreci belirli bir kronolojik sıra ile ilerler:
- Başvuru: Uyuşmazlığın tarafları, arabuluculuk bürosuna yazılı veya elektronik ortamda (UYAP üzerinden) başvurur.
- Arabulucu Atanması: Büro, sicile kayıtlı bir arabulucuyu görevlendirir.
- Süreç: Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre, zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla 1 hafta uzatılabilir.
- Son Tutanak: Taraflar anlaşamazsa, arabulucu “anlaşmama son tutanağı” düzenler.
- Dava Açma: Anlaşmama son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde yetkili iş mahkemesinde dava açılabilir.
Sürelerin Durması ve Hak Düşürücü Süreler
Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Bu düzenleme, arabuluculuk görüşmeleri sırasında geçen sürenin, dava açma süresinden eksilmemesini sağlar. Taraflar, arabuluculuk sürecinin resmi olarak sona erdiği tarihten itibaren yasal sürelerini kullanmaya devam ederler.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Arabuluculuk sürecinde düzenlenen anlaşmama son tutanağı, dava açma hakkının kullanılabilmesi için zorunlu bir belgedir. İki haftalık dava açma süresi, tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar ve bu süre hak düşürücü niteliktedir. Sürecin takibinde, tutanağın taraflarca imzalandığı tarihin doğruluğu ve mahkemeye sunulacak belgenin aslı veya onaylı örneği olması, davanın usulden reddedilmemesi adına dikkat edilmesi gereken temel teknik detaylar arasında yer almaktadır.”
Dava Şartı İstisnaları
Her iş uyuşmazlığı arabuluculuk dava şartına tabi değildir. Aşağıdaki durumlar istisna teşkil eder:
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları arabuluculuk dava şartı kapsamında değildir.
- İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi talepler arabuluculuk sürecine tabi tutulmadan doğrudan mahkemeden talep edilebilir.
Görevli Merci ve Gerekli Belgeler
İş uyuşmazlıklarında görevli merci iş mahkemeleridir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemeleri, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Dava dilekçesine, arabuluculuk faaliyeti sonunda düzenlenen anlaşmama son tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği mutlaka eklenmelidir. Bu belgenin sunulmaması halinde mahkeme, davacıya 1 haftalık kesin süre verir; bu süre içinde belge sunulmazsa dava usulden reddedilir.
Dava Açma Süresinde Hak Kayıplarını Önleme
Anlaşmama son tutanağının düzenlenmesiyle başlayan 2 haftalık dava açma süresi, iş hukukunda oldukça kısa ve kritik bir zaman dilimidir. Bu süre, takvim günü üzerinden hesaplanır; yani hafta sonları ve resmi tatiller sürenin içine dahildir. Sürenin son gününün tatile denk gelmesi durumunda, takip eden ilk iş günü mesai saati bitimine kadar dava açılması mümkündür. Dava açma süresinin kaçırılması, uyuşmazlığın esasına girilmeden davanın usulden reddine yol açar. Bu nedenle, arabuluculuk sürecinin sona erdiği tarihin, arabulucu tarafından düzenlenen tutanak üzerindeki tarihle teyit edilmesi büyük önem taşır.
Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi ve Başvuru Usulü
Arabuluculuk sürecinin olumsuz sonuçlanmasının ardından açılacak davada yetkili mahkeme, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca belirlenir. Genel kural olarak, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İş sözleşmesinin sona erdiği yer veya işçinin fiilen çalıştığı yer de yetki bağlamında dikkate alınabilir. Davacı, dava dilekçesinde yetkili mahkemeyi doğru belirlemeli ve arabuluculuk sürecinin tamamlandığını kanıtlayan “anlaşmama son tutanağı” aslını dosyaya eklemelidir. Yanlış mahkemede açılan davalar, yetki itirazı ile karşılaşabilir ve bu durum sürecin uzamasına neden olabilir.
İşçi ve İşveren İlişkisinde İspat Yükü ve Belge Yönetimi
Arabuluculuk görüşmeleri sırasında tarafların sunduğu bilgi ve belgeler, dava aşamasında delil niteliği taşıyabilir. Ancak, arabuluculuk sürecindeki gizlilik ilkesi gereği, tarafların çözüm önerileri veya kabul beyanları dava dosyasında delil olarak kullanılamaz. İşçi, alacak kalemlerini (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti vb.) arabuluculuk başvurusunda ayrı ayrı belirtmiş olmalıdır. Dava dilekçesinde talep edilen alacak kalemlerinin, arabuluculuk başvurusunda yer alan kalemlerle uyumlu olması gerekir. Başvuruda yer almayan bir alacak kalemi için dava açılması durumunda, o kalem yönünden dava şartı yerine getirilmemiş sayılabilir. İşveren tarafı ise, arabuluculuk sürecinde sunduğu belgelerin ve yaptığı savunmaların, dava aşamasındaki iddialarıyla çelişmemesine dikkat etmelidir. Sürecin sonunda düzenlenen tutanak, arabulucunun imzasını ve büronun mührünü taşıdığı sürece resmi belge niteliğindedir ve mahkemece doğrudan dikkate alınır.
Dava Şartı Arabuluculukta İstisnai Durumlar ve Uygulama Sınırı
İş hukukunda her uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Özellikle iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan maddi ve manevi tazminat talepleri, bu zorunluluktan muaftır. Ayrıca, işçinin işe iade talebi dışındaki diğer alacakları için arabuluculuğa başvurmadan doğrudan dava açılması, davanın usulden reddine sebebiyet verir. Ancak, iş kazası kaynaklı tazminat davalarında arabuluculuğa gidilmemesi bir eksiklik teşkil etmez. Uygulamada, işçinin hem iş kazasından kaynaklanan tazminat talebi hem de ödenmeyen ücret alacağı varsa, ücret alacağı için arabuluculuk zorunluluğu devam ederken, tazminat talebi için bu şart aranmaz. Bu tür karmaşık uyuşmazlıklarda, hangi talebin arabuluculuk kapsamında olduğu, hangi talebin doğrudan dava konusu edilebileceği titizlikle ayrıştırılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk tutanağındaki tarih ile imza tarihi farklıysa hangi tarih esas alınır?
Uyuşmazlık, tutanağın usulüne uygun tamamlandığı ve faaliyetin sona erdiği tarih üzerinden değerlendirilir. Genellikle son tutanağın düzenlendiği ve tarafların imzaladığı tarih esas alınır.
İşe iade davası için arabuluculuğa başvuru süresi farklı mıdır?
Evet, işe iade talebi için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Diğer işçilik alacakları için kanunda özel bir başvuru süresi belirtilmemiş olup, genel zamanaşımı süreleri geçerlidir.
Yanlış arabuluculuk bürosuna başvurursam ne olur?
Arabuluculuk görüşmeleri, büronun bağlı bulunduğu adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun yetki alanı içinde yürütülür. Yetkisiz büroya başvuru, dava şartının usulüne uygun yerine getirilmediği şeklinde değerlendirilebilir.