ARABULUCULUK
Uyuşmazlıkların müzakereyle çözümüne yönelik yapılandırılmış süreç
Arabuluculuk; tarafların, bağımsız ve tarafsız bir arabulucunun kolaylaştırıcılığında iletişim kurduğu, uyuşmazlığın çözüm seçeneklerini birlikte değerlendirdiği alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde, uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olup olmadığı ve başvurunun dava şartı sayılıp sayılmadığı somut olayın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Arabulucu taraflardan birinin temsilcisi gibi hareket etmez; süreci tarafsız biçimde yürütür.
Tarafların süreçte kendilerini ifade edebilmeleri ve müzakereye eşit biçimde katılmaları esastır.
Arabuluculuk görüşmeleri ve süreçte paylaşılan bilgiler bakımından kanundaki gizlilik kuralları dikkate alınır.
Arabulucu hüküm kurmaz; uzlaşmanın kapsamını, mümkün olduğu ölçüde, taraflar belirler.
TEMEL KAVRAM
Arabulucu karar veren kişi değil, müzakere sürecini yöneten tarafsız üçüncü kişidir.
Arabuluculukta amaç, tarafların uyuşmazlığın hukuki ve fiilî boyutlarını kontrollü bir görüşme ortamında ele alabilmesini sağlamaktır. Arabulucu taraflara çözüm dayatmaz ve mahkeme gibi hüküm kurmaz.
Süreç; uyuşmazlığın niteliğinin belirlenmesi, başvurunun yapılması, tarafların görüşmeye davet edilmesi, müzakere ve son tutanak aşamalarından oluşabilir. Tarafların anlaşması hâlinde üzerinde uzlaşılan hususlar anlaşma belgesine bağlanabilir.
Her uyuşmazlık arabuluculuğa elverişli değildir. Ayrıca arabuluculuğa elverişli bir uyuşmazlığın dava şartı kapsamında olup olmadığı da ayrı bir hukuki değerlendirmedir.
İKİ TEMEL MODEL
Dava şartı ve ihtiyari arabuluculuk aynı şey değildir.
Başvuru zorunluluğu ile anlaşma zorunluluğu birbirinden ayrıdır. Dava şartı arabuluculukta belirli uyuşmazlıklar bakımından dava açmadan önce başvuru yapılması gerekir; tarafların anlaşmaya varması ise zorunlu değildir.
Kanunun başvuruyu dava öncesi şart olarak öngördüğü uyuşmazlıklar
İş, ticaret, tüketici ve kira ilişkileri dahil olmak üzere bazı uyuşmazlıklarda mevzuat, mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuk sürecinin işletilmesini zorunlu tutabilir.
- Başvuru zorunluluğu uyuşmazlık türüne göre belirlenir.
- Anlaşma zorunlu değildir.
- Son tutanak dava aşamasında önem taşıyabilir.
Tarafların kendi iradesiyle başlattığı arabuluculuk süreci
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği ve arabuluculuğa elverişli uyuşmazlıklarda, kanunen dava şartı bulunmasa dahi arabuluculuğa başvurulabilir.
- Süreç tarafların iradesiyle başlatılır.
- Müzakere kapsamı tarafların ihtiyaçlarına göre şekillenebilir.
- Anlaşma sağlanamazsa diğer hukuki yollar ayrıca değerlendirilir.
UYUŞMAZLIK TÜRLERİ
Arabuluculuk farklı özel hukuk uyuşmazlıklarında gündeme gelebilir.
Aşağıdaki başlıklar yalnız genel bir çerçevedir. Her başlığın içindeki her uyuşmazlık otomatik olarak dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.
İş uyuşmazlıkları
İş ilişkilerinden doğan belirli alacak, tazminat ve işe iade uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk hükümleri gündeme gelebilir.
Ticari uyuşmazlıklar
Ticari davaların bir bölümünde, uyuşmazlığın talep ve dava türüne göre dava öncesi arabuluculuk başvurusu gerekebilir.
Tüketici uyuşmazlıkları
Tüketici hukukunda, kanundaki istisnalar ve parasal görev sınırları da dikkate alınarak arabuluculuk dava şartı olabilir.
Kira ve taşınmaz bağlantılı uyuşmazlıklar
Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü ile ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk düzenlemeleri bulunur.
Dava şartının atlanması, başvurunun yanlış uyuşmazlık türünden yapılması veya sürelerin hatalı değerlendirilmesi usulî sonuç doğurabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın hukuki niteliği başvuru öncesinde ayrıca incelenmelidir.
SÜREÇ HARİTASI
Arabuluculuk süreci genel olarak nasıl ilerler?
- 01ÖN DEĞERLENDİRME
Uyuşmazlığın niteliği belirlenir.
Talebin konusu, taraflar, arabuluculuğa elverişlilik ve dava şartı bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
- 02BAŞVURU
Uygun başvuru yolu kullanılır.
Dava şartı veya ihtiyari sürecin niteliğine göre başvurunun yapılacağı yer ve yöntem belirlenir.
- 03DAVET VE HAZIRLIK
Taraflarla iletişim kurulur.
Arabulucu sürecin yürütülmesi için taraflarla iletişime geçer; toplantının yöntemi ve gerekli hazırlıklar planlanır.
- 04MÜZAKERE
Uyuşmazlık ve çözüm seçenekleri görüşülür.
Taraflar taleplerini, önceliklerini ve çözüm ihtimallerini arabulucunun kolaylaştırıcılığında müzakere eder.
- 05SONUÇ
Süreç son tutanakla tamamlanır.
Anlaşma sağlanıp sağlanmadığı kayıt altına alınır. Anlaşma varsa belgenin kapsamı ve hukuki etkileri ayrıca değerlendirilir.
ANLAŞMA BELGESİ
Anlaşmanın metni, imza düzeni ve icra edilebilirliği önemlidir.
Tarafların arabuluculuk sonunda anlaşmaya varması hâlinde, üzerinde uzlaşılan hususlar açık ve uygulanabilir biçimde yazılı hâle getirilebilir. Anlaşma belgesinin hukuki etkisi; uyuşmazlığın türüne, belgenin kimler tarafından imzalandığına ve gerekli hâllerde icra edilebilirlik şerhi koşullarına göre değişebilir.
Bu nedenle yalnız “anlaşma sağlandı” denilmesi değil; hangi yükümlülüğün, hangi kapsamda ve hangi şartlarla kararlaştırıldığının anlaşılır biçimde belirlenmesi önem taşır.
SIK SORULANLAR
Arabuluculuk hakkında temel sorular
Arabulucu uyuşmazlık hakkında karar verir mi?+
Hayır. Arabulucu hâkim veya hakem gibi uyuşmazlığı karara bağlamaz. Sürecin iletişim ve müzakere boyutunu yönetir; çözüm iradesi taraflara aittir.
Dava şartı arabuluculukta anlaşmak zorunlu mudur?+
Hayır. Dava şartı, belirli uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurma zorunluluğunu ifade eder. Tarafların anlaşmaya varması zorunlu değildir.
Arabuluculuk görüşmeleri gizli midir?+
6325 sayılı Kanun çerçevesinde arabuluculukta gizlilik temel ilkelerden biridir. Gizliliğin kapsamı ve kanuni istisnaları somut süreç bakımından ayrıca değerlendirilir.
Her hukuk uyuşmazlığı arabuluculukla çözülebilir mi?+
Hayır. Arabuluculuk, kural olarak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarında gündeme gelir. Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişliliği ayrı olarak incelenmelidir.
Anlaşma olmazsa dava hakkı ortadan kalkar mı?+
Anlaşma sağlanamaması tek başına uyuşmazlığın sona erdiği anlamına gelmez. Dava şartı yerine getirilmişse veya uyuşmazlığın niteliği elveriyorsa, diğer hukuki başvuru yolları kendi koşulları içinde değerlendirilebilir.
DEVAM EDİN
Uyuşmazlık türünü ve başvuru yolunu doğru belirlemek ilk adımdır.
Arabuluculuk hakkında daha ayrıntılı hukuk içeriklerini inceleyebilir veya büro iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfadaki açıklamalar belirli bir olay veya uyuşmazlık bakımından hukuki görüş, hukuki danışmanlık veya sonuç taahhüdü oluşturmaz. Dava şartı, süre, görev, başvuru usulü ve anlaşma belgesinin hukuki etkileri somut olay ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.