Fazla mesai ve ücret alacakları için kanunda herhangi bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 3. maddesi uyarınca bu alacaklar 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı süresi, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre bir hak düşürücü süre değil, borçlunun yargılama aşamasında ileri sürebileceği bir defidir.
Fazla mesai ve ücret alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
İşçinin fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer ücret alacakları için kanun koyucu tarafından belirlenen zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, alacağın ödenmesi gereken tarihte başlar. Zamanaşımı, mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; işverenin bu süreyi bir savunma aracı olarak ileri sürmesi gerekir.
Arabuluculuk başvurusu dava şartı mıdır?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk süreci tamamlanmadan doğrudan dava açılması halinde, mahkeme dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret kararı verir. Arabuluculuk süreci, başvurudan itibaren en geç 3 hafta içinde sonuçlandırılmalıdır; bu süre zorunlu hallerde 1 hafta daha uzatılabilir.
Zamanaşımı süresi nasıl kesilir veya durur?
Zamanaşımı süresi, alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya işverenin borcu ikrar etmesi durumunda kesilir. Kesilme gerçekleştiğinde, zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar. Ayrıca, alacaklının dava açmasına engel olan mücbir sebepler veya kanuni engellerin varlığı durumunda zamanaşımı süresi durur.
Fazla mesai alacaklarında hangi mahkeme görevlidir?
İşçi alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda görevli merci İş Mahkemeleridir. İş Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri, İş Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Dava süreci, arabuluculuk tutanağının düzenlenmesi ve dava dilekçesinin mahkemeye sunulması ile başlar.
İşten ayrıldıktan sonra dava açma süresi var mıdır?
İşten ayrıldıktan sonra 1 ay içinde dava açılması gerektiği yönündeki yaygın kanı, işe iade davaları için geçerli olan bir süredir. Fazla mesai ve ücret alacakları için böyle bir süre kısıtlaması yoktur. Bu alacaklar için 5 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde her zaman talepte bulunulabilir.
Örnek olay üzerinden zamanaşımı nasıl işler?
Bir işçi, 2020 yılının Ocak ayında hak ettiği fazla mesai ücretini alamadığını varsayalım. Bu alacak için zamanaşımı süresi, ödemenin yapılması gereken tarihte başlar. İşçi, 5 yıllık süre dolmadan önce arabulucuya başvurarak süreci başlatabilir. Eğer işçi 5 yıl geçtikten sonra dava açarsa ve işveren zamanaşımı definde bulunursa, mahkeme alacağın esasına girmeden davanın reddine karar verebilir.
Fazla mesai alacaklarının ispatında belge ve delil yönetimi
Fazla mesai alacaklarının talep edilebilmesi için işçinin haftalık 45 saati aşan çalışmalarını somut delillerle ortaya koyması gerekir. İşveren, 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işyerinde tutulan çalışma kayıtlarını, puantaj cetvellerini ve imzalı bordroları mahkemeye sunmakla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordrolarda fazla mesai tahakkuku yer alıyorsa, işçi bu ödemelerin eksik yapıldığını ancak yazılı belge veya eşdeğer delillerle ispatlayabilir. Bordroların ihtirazi kayıt konulmaksızın imzalanmış olması, fazla mesai alacağının ödendiğine dair güçlü bir karine oluşturur; bu durumda işçi, bordrodaki çalışma saatlerinin gerçeği yansıtmadığını tanık beyanı veya işyeri kayıtları ile çürütmek zorundadır.
Zamanaşımı def’inin ileri sürülme usulü ve sonuçları
Zamanaşımı, borçlunun borcunu ifadan kaçınmasına olanak tanıyan bir savunma aracıdır. İşveren, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren yasal cevap süresi içerisinde zamanaşımı def’ini ileri sürmelidir. İlk cevap dilekçesinde bu savunmanın yapılmaması durumunda, daha sonraki aşamalarda zamanaşımı def’inin ileri sürülmesi karşı tarafın açık muvafakatine bağlıdır. Mahkeme, zamanaşımı süresinin dolup dolmadığını kendiliğinden denetlemez; yalnızca tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde değerlendirme yapar. Zamanaşımı def’inin kabulü halinde, alacak hakkı sona ermez ancak dava yoluyla talep edilebilme imkanı ortadan kalkar. İşveren, zamanaşımına uğramış bir borcu kendi rızasıyla öderse, bu ödeme geçerli bir ifa sayılır ve sonradan geri istenemez.
Arabuluculuk sürecinin zamanaşımı üzerindeki etkisi
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı işlemez. Bu durum, arabuluculuk sürecinin zamanaşımı süresini durdurucu bir etkiye sahip olduğunu gösterir. Arabuluculuk görüşmelerinin anlaşmazlıkla sonuçlanması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren zamanaşımı süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder. Dava açma süresi ise son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 haftadır. Arabuluculuk sürecinde tarafların üzerinde anlaştığı hususlar, ilam niteliğinde belge sayılır ve bu anlaşma metni icra edilebilirlik şerhi alınmaksızın doğrudan icra takibine konu edilebilir. Anlaşma metninde yer almayan veya görüşülmeyen alacak kalemleri için ise genel zamanaşımı kuralları geçerliliğini korur.
Fazla mesai alacaklarının ispatında belge ve delil yönetimi
Fazla mesai alacaklarının talep edilebilmesi için işçinin haftalık 45 saati aşan çalışmalarını somut delillerle ortaya koyması gerekir. İşveren, 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işyerinde tutulan çalışma kayıtlarını, puantaj cetvellerini ve imzalı bordroları mahkemeye sunmakla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordrolarda fazla mesai tahakkuku yer alıyorsa, işçi bu ödemelerin eksik yapıldığını ancak yazılı belge veya eşdeğer delillerle ispatlayabilir. Bordroların ihtirazi kayıt konulmaksızın imzalanmış olması, fazla mesai alacağının ödendiğine dair güçlü bir karine oluşturur; bu durumda işçi, bordrodaki çalışma saatlerinin gerçeği yansıtmadığını tanık beyanı veya işyeri kayıtları ile çürütmek zorundadır.
Zamanaşımı def’inin ileri sürülme usulü ve sonuçları
Zamanaşımı, borçlunun borcunu ifadan kaçınmasına olanak tanıyan bir savunma aracıdır. İşveren, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren yasal cevap süresi içerisinde zamanaşımı def’ini ileri sürmelidir. İlk cevap dilekçesinde bu savunmanın yapılmaması durumunda, daha sonraki aşamalarda zamanaşımı def’inin ileri sürülmesi karşı tarafın açık muvafakatine bağlıdır. Mahkeme, zamanaşımı süresinin dolup dolmadığını kendiliğinden denetlemez; yalnızca tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde değerlendirme yapar. Zamanaşımı def’inin kabulü halinde, alacak hakkı sona ermez ancak dava yoluyla talep edilebilme imkanı ortadan kalkar. İşveren, zamanaşımına uğramış bir borcu kendi rızasıyla öderse, bu ödeme geçerli bir ifa sayılır ve sonradan geri istenemez.
Arabuluculuk sürecinin zamanaşımı üzerindeki etkisi
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı işlemez. Bu durum, arabuluculuk sürecinin zamanaşımı süresini durdurucu bir etkiye sahip olduğunu gösterir. Arabuluculuk görüşmelerinin anlaşmazlıkla sonuçlanması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren zamanaşımı süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder. Dava açma süresi ise son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 haftadır. Arabuluculuk sürecinde tarafların üzerinde anlaştığı hususlar, ilam niteliğinde belge sayılır ve bu anlaşma metni icra edilebilirlik şerhi alınmaksızın doğrudan icra takibine konu edilebilir. Anlaşma metninde yer almayan veya görüşülmeyen alacak kalemleri için ise genel zamanaşımı kuralları geçerliliğini korur.
Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai alacaklarında hak düşürücü süre var mıdır?
Hayır, fazla mesai alacakları için kanunda öngörülmüş bir hak düşürücü süre bulunmamaktadır.
Zamanaşımı süresi dolduğunda alacak hakkı tamamen biter mi?
Zamanaşımı bir defidir; işveren bu süreyi ileri sürmezse mahkeme alacağı hüküm altına alabilir.
Arabuluculuk süreci zamanaşımını etkiler mi?
Arabuluculuk sürecinde geçen süre, zamanaşımı süresinin hesaplanmasında dikkate alınır ve süreci durdurabilir.
İş Mahkemesi kararlarına karşı hangi kanun yolları açıktır?
İş Mahkemesi kararlarına karşı istinaf ve belirli parasal sınırların üzerindeki kararlar için temyiz yolu açıktır.