Fazla mesai ve ücret alacakları davalarında görevli mahkeme 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca İş Mahkemeleridir. Bu tür uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; arabuluculuk süreci tamamlanmadan açılan davalar usulden reddedilir. Yetkili mahkeme ise davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.
Fazla mesai ve ücret alacakları davasında görevli mahkeme hangisidir?
İş hukukundan kaynaklanan fazla mesai ve ücret alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda görevli merci, 7036 sayılı Kanun’un 5. maddesi gereğince İş Mahkemeleridir. İş Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri, İş Mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınır.
Dava açmadan önce arabuluculuk süreci nasıl işler?
4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçilerin ücret ve fazla mesai alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurması zorunludur. Arabuluculuk süreci, tarafların uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan önce çözümlemesini amaçlar. Süreç sonunda taraflar anlaşmaya varırsa düzenlenen tutanak ilam niteliğinde belge sayılır. Anlaşma sağlanamaması durumunda ise arabuluculuk son tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenerek dava açılabilir.
Örnek olay: Bir işçi, son iki yıldır ödenmediğini iddia ettiği fazla mesai ücretleri için dava açmak istemektedir.
- İşçi, öncelikle arabuluculuk bürosuna başvurarak süreci başlatmalıdır.
- Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınmalıdır.
- Dava dilekçesi, arabuluculuk son tutanağı ile birlikte yetkili İş Mahkemesine sunulmalıdır.
- İşçi, fazla mesai yaptığını bordrolar, tanık beyanları veya işyeri kayıtları ile ispat etmelidir.
Dava dilekçesi hazırlanırken nelere dikkat edilmelidir?
Dava dilekçesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 119. maddesinde belirtilen unsurları taşımalıdır. Dilekçede tarafların açık kimlik bilgileri, talep edilen alacak kalemlerinin brüt veya net tutarları, çalışma süreleri ve dayanak deliller açıkça belirtilmelidir. Fazla mesai alacaklarında, işçinin haftalık 45 saati aşan çalışmalarının somut verilerle ortaya konulması gerekir. Dilekçede talep edilen miktarların açıkça gösterilmesi, belirsiz alacak davası veya kısmi dava türlerinden hangisinin tercih edildiğinin belirlenmesi usul ekonomisi açısından önemlidir.
Yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Yetkili mahkeme, 7036 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Ayrıca işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi de yetkili kılınmıştır. Yetki sözleşmesi ile yetkili mahkemenin değiştirilmesi, işçi aleyhine sonuç doğuracak şekilde yapılamaz. Davalı taraf, yetki itirazını cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürmelidir.
Fazla mesai ve ücret alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca ücret ve fazla mesai alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Zamanaşımı def’i, davalı tarafça ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz. İşçi, alacaklarını talep ederken bu süreyi dikkate alarak hareket etmelidir.
İşveren vekilleri ve maktu ücret durumunda fazla mesai nasıl değerlendirilir?
İşin sevk ve idaresini yürüten üst düzey yöneticiler, kendi çalışma saatlerini belirleme yetkisine sahip olduklarından kural olarak fazla mesai ücretine hak kazanamazlar. Ayrıca, iş sözleşmesinde fazla mesainin ücrete dahil olduğu açıkça kararlaştırılmışsa, yıllık 270 saati aşmayan çalışmalar için ayrıca ücret ödenmez. Bu istisnalar, fazla mesai alacağı taleplerinde ispat ve hak kazanma noktasında belirleyici rol oynar.
Fazla mesai alacaklarında ispat yükü ve delillerin değerlendirilmesi
İş hukukunda fazla mesai alacaklarının ispatı, kural olarak işçiye aittir. İşçi, haftalık 45 saati aşan çalışmalarını somut delillerle ortaya koymakla yükümlüdür. İşyeri kayıtları, özellikle işçinin giriş-çıkış saatlerini gösteren puantajlar, fazla mesaiye dair imzalı bordrolar ve işyeri yazışmaları bu noktada temel delil niteliğindedir. Ancak, işyerinde tutulan kayıtların eksik veya gerçeği yansıtmadığı durumlarda, işçi fazla mesai yaptığını tanık beyanları ile de ispatlayabilir. İşverenin, işçinin fazla mesai yapmadığını veya yapılan fazla mesailerin ücretinin ödendiğini ispat etmesi durumunda, işçinin talebi reddedilebilir. İspat sürecinde bordroların içeriği büyük önem taşır; bordroda fazla mesai tahakkuku bulunmasına rağmen işçinin ihtirazi kayıt ileri sürmeden imzalaması, alacağın ödendiğine dair güçlü bir karine oluşturur.
Fazla mesai ücretinin hesaplanmasında esas alınan ücretin tespiti
Fazla mesai ücreti, işçinin normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesiyle hesaplanır. Hesaplamaya esas alınacak ücret, işçinin çıplak brüt ücretidir; yani işçiye ödenen ikramiye, prim, yakacak yardımı gibi ek ödemeler, fazla mesai ücretinin hesabında dikkate alınmaz. İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde daha yüksek bir oran belirlenmişse, bu oran üzerinden hesaplama yapılır. İşçinin asgari ücretle çalışması durumunda, fazla mesai ücreti asgari ücretin saatlik tutarı üzerinden hesaplanır. İşveren tarafından yapılan ödemelerin, fazla mesai ücreti mi yoksa normal ücret mi olduğu bordrolarda açıkça gösterilmelidir. Bordrolarda fazla mesai sütununun boş bırakılması veya genel bir ödeme kalemi altında gösterilmesi, işçinin alacak iddiasını güçlendiren bir unsur olarak değerlendirilebilir.
Kısmi dava ve belirsiz alacak davası ayrımı
Fazla mesai alacakları, miktarı tam olarak belirlenebilen alacaklar kategorisinde değerlendirildiği için kural olarak belirsiz alacak davasına konu edilemez. Ancak, işçinin fazla mesai süresini ve miktarını tam olarak hesaplayamadığı durumlarda, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca kısmi dava açılması mümkündür. Kısmi davada, alacağın bir kısmı talep edilir ve yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle netleşen miktar üzerinden dava ıslah edilerek artırılabilir. Belirsiz alacak davası ise, alacağın miktarının işveren tarafından tutulan kayıtların incelenmesiyle ortaya çıkabileceği durumlarda tercih edilebilir. Hangi dava türünün seçileceği, dava dilekçesindeki talep sonucunun belirlenmesi ve harçlandırılması açısından hukuki bir strateji gerektirir. Yanlış dava türü seçimi, davanın usulden reddine veya yargılama giderlerinin artmasına yol açabilir.
Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai alacağı için dava açarken hangi deliller kullanılabilir?
İşçinin fazla mesai yaptığını ispatlamak için bordrolar, işyeri giriş-çıkış kayıtları, tanık beyanları ve işyeri yazışmaları gibi belgeler delil olarak kullanılabilir.
İstinaf yoluna başvuru süresi ne kadardır?
İş Mahkemesi tarafından verilen kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir.
Arabuluculuk tutanağı olmadan dava açılırsa ne olur?
Arabuluculuk dava şartı olduğundan, bu tutanak olmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
Fazla mesai ücreti hesaplanırken yıllık 270 saat sınırı nedir?
Sözleşmede fazla mesainin ücrete dahil olduğu kararlaştırılmışsa, yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmalar için işçiye ayrıca ücret ödenmez.