Yabancı taraflar ve şirketler, arabuluculuk sürecinde bizzat yer alabilecekleri gibi, noter onaylı özel yetki içeren vekâletnameye sahip avukatları veya tüzel kişiliği temsile yetkili temsilcileri aracılığıyla temsil edilebilirler. Süreç boyunca temsilcinin uyuşmazlık konusu üzerinde sulh ve anlaşma yapmaya açıkça yetkili olması, işlemin geçerliliği için temel şarttır.
Arabuluculuk ve Uzlaştırma Ayrımı
Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında yürütülen, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarına özgü bir yöntemdir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen uzlaştırma ise ceza hukuku kapsamındaki belirli suçlarla ilgili olup, arabuluculuktan tamamen farklı bir hukuki rejim ve amaç taşır. Bu iki kurumun işleyişi, görevli mercileri ve hukuki sonuçları birbirinden bağımsızdır.
Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculuk Farkı
Dava şartı arabuluculuk, ticari davalar veya işçi-işveren alacakları gibi kanunda açıkça belirtilen hallerde, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğu bir süreçtir. Bu şart yerine getirilmeden açılan davalar usulden reddedilebilir.
İhtiyari arabuluculuk ise tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her türlü özel hukuk uyuşmazlığında, herhangi bir yasal zorunluluk olmaksızın, uyuşmazlığı hızlı ve gizli bir şekilde çözmek amacıyla kendi iradeleriyle başvurdukları yöntemdir.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Arabuluculuk sürecinde temsilci atanırken vekâletnamede arabuluculuk, sulh olma ve anlaşma imzalama yetkilerinin açıkça yer alması hukuki geçerlilik için zorunludur. Genel dava vekâletnameleri, arabuluculuk sürecinde sulh yetkisini içermediği durumlarda yetersiz kalabilir. Yabancı şirketlerin temsilinde ise imza sirküleri ve yetki belgelerinin güncelliği ile tasdik işlemleri, sürecin icra edilebilirliği açısından dikkatle kontrol edilmelidir. Temsil yetkisindeki eksiklikler, uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla nihai çözüme kavuşturulmasını engelleyebilir.”
Temsil Süreci ve Gerekli Belgeler
Yabancı şirketlerin veya gerçek kişilerin arabuluculuk sürecindeki temsili, Türk hukukundaki genel temsil kurallarına tabidir ve şu belgelerin sunulması gerekir:
- Vekâletname: Avukat aracılığıyla temsilde, vekâletnamede arabuluculuk sürecine katılma, sulh olma ve anlaşma imzalama yetkilerinin açıkça belirtilmesi gerekir.
- Tüzel Kişi Temsili: Şirket temsilcilerinin, şirketi temsile yetkili olduklarını gösteren güncel imza sirküleri veya yönetim kurulu kararı gibi belgeleri sunmaları zorunludur.
- Yabancı Belgelerin Durumu: Yabancı ülkelerden alınan belgelerin, Türkiye’de geçerli olabilmesi için ilgili mevzuat uyarınca Apostil şerhi veya konsolosluk onayı gibi tasdik işlemlerinden geçmesi gerekebilir.
Başvuru, Görüşme ve İcra Süreci
Dava şartı arabuluculukta, uyuşmazlığın türüne göre yetkili arabuluculuk bürosuna başvurulur; ihtiyari arabuluculukta ise taraflar, üzerinde anlaştıkları herhangi bir arabulucuya başvurabilirler. Arabulucu, görüşmelerin başında temsilcilerin yetki belgelerini kontrol eder.
Anlaşma sağlanması durumunda düzenlenen son tutanak, taraflar ve arabulucu tarafından imzalandığında ilâm niteliğinde belge sayılır. Milletlerarası uyuşmazlıklarda, Singapur Sözleşmesi uyarınca, anlaşma belgelerinin icra edilebilirliği uluslararası düzeyde güvence altına alınmıştır.
Yabancı Şirketlerde Temsil Yetkisinin Doğrulanması ve İmza Sirküleri
Yabancı bir şirketin arabuluculuk sürecinde temsil edilebilmesi için, temsilcinin şirketi bağlayıcı işlem yapma yetkisinin Türk hukukuna uygun şekilde belgelenmesi gerekir. Şirket adına hareket eden kişinin, ticaret sicil kayıtları veya yönetim kurulu kararları ile bu yetkiye sahip olduğunun ispatı, arabulucunun ilk inceleme aşamasında gerçekleştirdiği bir denetimdir. Temsilcinin yetki belgesinin süresi dolmuşsa veya yetki kapsamı genel bir yönetim yetkisiyle sınırlı kalıp özel olarak arabuluculuk sürecini içermiyorsa, bu durum anlaşma belgesinin icra edilebilirliğini doğrudan riske atar.
Yabancı şirketlerin merkezlerinin bulunduğu ülkedeki ticaret sicil kayıtları, Türkiye’deki muadili olan belgelerle kıyaslanarak değerlendirilir. Eğer şirketin ana sözleşmesinde arabuluculuk veya sulh olma yetkisi özel bir yönetim kurulu kararına bağlanmışsa, sadece imza sirküleri sunulması yeterli olmayabilir. Bu nedenle, temsilcinin elindeki yetki belgesinin, uyuşmazlığın konusu olan ticari işlemle doğrudan bağlantılı olup olmadığı ve temsilcinin imza yetkisinin müşterek mi yoksa münferit mi olduğu, arabuluculuk görüşmelerine başlamadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Milletlerarası Uyuşmazlıklarda Apostil ve Tercüme Gereklilikleri
Yabancı ülkelerden temin edilen vekâletnameler veya yetki belgeleri, Türkiye’deki arabuluculuk sürecinde kullanılmadan önce, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yabancı resmi belgelerin tasdiki ile ilgili hükümlerine uygun olmalıdır. Yabancı bir ülkede düzenlenen belgenin, Türkiye’de resmi bir işlemde kullanılabilmesi için belgenin düzenlendiği ülkenin yetkili makamı tarafından onaylanması ve ardından Apostil şerhi ile tasdik edilmesi gerekir. Apostil şerhi bulunmayan belgelerin, ilgili ülkedeki Türk konsolosluğu tarafından onaylanması, belgenin hukuki geçerlilik kazanması için zorunlu bir adımdır.
Belgelerin tasdik sürecinin ardından, yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi ve bu çevirinin noter tarafından onaylanması, arabuluculuk dosyasının tamamlanması için şarttır. Yabancı dilde sunulan belgeler, içeriği anlaşılamadığı gerekçesiyle arabulucu tarafından reddedilebilir veya görüşmelerin ertelenmesine neden olabilir. Özellikle şirket ana sözleşmeleri gibi uzun ve karmaşık belgelerde, sadece ilgili temsil yetkisini içeren kısımların tercüme edilmesi, sürecin hızlanmasını sağlasa da, belgenin bütünlüğünün korunması ve noter onayının tam olması, icra edilebilirlik aşamasında yaşanabilecek itirazları önlemek adına kritik bir öneme sahiptir.
Singapur Sözleşmesi Kapsamında İcra Edilebilirlik Sınırları
Singapur Sözleşmesi, uluslararası ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk yoluyla varılan anlaşmaların, taraf devletlerin mahkemelerinde doğrudan icra edilebilmesini sağlayan bir mekanizmadır. Bu sözleşme, sadece ticari nitelikteki uyuşmazlıkları kapsar ve aile hukuku, miras hukuku veya iş hukuku gibi alanlardaki uyuşmazlıkları kapsam dışı bırakır. Yabancı bir şirketle yapılan anlaşmanın, Türkiye dışında bir ülkede icra edilmesi hedefleniyorsa, anlaşma belgesinin Singapur Sözleşmesi’nin aradığı şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmesi gerekir.
Anlaşma belgesinin icra edilebilmesi için, belgenin arabuluculuk yoluyla sonuçlandığının açıkça belirtilmesi ve tarafların imzasının yanı sıra arabulucunun da imzasını taşıması zorunludur. Eğer uyuşmazlık, Singapur Sözleşmesi’ne taraf olmayan bir ülkede icra edilecekse, bu durumda ilgili ülkenin iç hukukundaki tanıma ve tenfiz kuralları geçerli olur. Bu nedenle, yabancı taraflı uyuşmazlıklarda, anlaşma metni hazırlanırken icra edilecek ülkenin hukuk sistemi ve sözleşmeye taraf olup olmadığı, arabuluculuk sürecinin başında değerlendirilmesi gereken temel bir husustur.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı şirket Türkiye’de temsilci bulundurmak zorunda mı?
Hayır, ancak süreçte temsilci ataması veya avukat ile temsil edilmesi, işlemlerin hızlı ve usulüne uygun yürütülmesi açısından kritiktir.
Yabancı dildeki belgeler geçerli mi?
Yabancı dildeki belgelerin, yeminli tercüman tarafından çevrilmiş ve noter onaylı örneklerinin sunulması gerekmektedir.
Singapur Sözleşmesi her uyuşmazlıkta uygulanır mı?
Hayır, sadece ticari nitelikteki ve uluslararası unsur taşıyan uyuşmazlıklarda, sözleşmeye taraf ülkeler nezdinde uygulama alanı bulur.