Milletlerarası arabuluculuk sürecinde dil, tercüme ve yetki belgelerinin yönetimi, belgelerin düzenlendiği ülkenin resmi makamlarınca onaylanması ve ardından yeminli tercüme işlemlerinin eksiksiz tamamlanması ile sağlanır. Bu süreçte, tarafların temsil yetkilerini kanıtlayan belgelerin Türk hukukuna uygunluğu ve arabuluculuk anlaşmasının Singapur Sözleşmesi kriterlerine göre hazırlanması, sınır ötesi icra kabiliyeti için temel şarttır.
Arabuluculuk ve Ceza Uzlaştırması Arasındaki Temel Farklar
Arabuluculuk ile ceza uzlaştırması, hukuki dayanakları ve uygulama alanları bakımından birbirinden tamamen ayrılan iki farklı kurumdur. Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır.
Buna karşılık ceza uzlaştırması, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253 uyarınca, yalnızca kanunda sınırlı olarak sayılan belirli suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdur arasında yürütülen bir ceza adaleti yöntemidir. Bu iki kurumun karıştırılması, başvuru mercii ve usul hatalarına yol açarak sürecin geçersiz kalmasına neden olabilir.
Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculuk Ayrımı
Uyuşmazlığın çözümünde izlenecek yol, arabuluculuğun dava şartı mı yoksa ihtiyari mi olduğuna göre değişiklik gösterir. Dava şartı arabuluculukta, iş, ticari, tüketici ve kira uyuşmazlıkları gibi kanunda açıkça belirtilen hallerde, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
İhtiyari arabuluculukta ise taraflar, yasal bir zorunluluk olmaksızın kendi iradeleriyle uyuşmazlığı arabulucu aracılığıyla çözmeyi tercih ederler. Dava şartı arabuluculukta yetkili arabuluculuk bürosuna başvurulması gerekirken, ihtiyari arabuluculukta taraflar arabulucuyu serbestçe seçebilirler.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Milletlerarası arabuluculuk süreçlerinde en sık karşılaşılan hata, vekâletnamelerde arabuluculuk için özel yetkinin unutulması veya yabancı belgelerin Apostil şerhi olmaksızın sunulmasıdır. Sürecin hukuki güvenliği için temsil yetkisini gösteren belgelerin Türk hukukuna uygunluğu, görüşmeler başlamadan önce titizlikle denetlenmelidir. Ayrıca, anlaşma belgesinin Singapur Sözleşmesi kriterlerine uygunluğu, sınır ötesi icra kabiliyeti açısından hayati bir öneme sahiptir. Belgelerin yeminli tercümesi ve resmi tasdik süreçlerinin eksiksiz tamamlanması, uyuşmazlığın çözümünde yaşanabilecek usuli engelleri ortadan kaldıracaktır.”
Belge Hazırlığı, Tercüme ve Yetki Belgesi Yönetimi
Milletlerarası arabuluculukta temsil yetkisini kanıtlayan belgelerin Türk hukukuna uygunluğu, sürecin en kritik aşamalarından biridir. Yabancı şirket temsilcileri için sunulan imza sirküleri ve vekâletnameler, şirketi bağlayıcı işlem yapma yetkisini açıkça içermelidir.
- Vekâletnamelerde arabuluculuk süreci için özel yetki bulunması şarttır.
- Yabancı dildeki tüm belgeler, yeminli tercüman tarafından çevrilmelidir.
- Belgelerin düzenlendiği ülkenin yetkili makamınca Apostil şerhi eklenmelidir.
- Apostil şerhi bulunmayan belgeler için Türk konsolosluğu onayı zorunludur.
Süreç Yönetimi: Başvuru, Tutanak ve İcra
Süreç, yetkili büroya yapılan başvuru ile başlar ve arabulucunun tarafların temsil yetkilerini kontrol etmesiyle devam eder. Görüşmeler sonunda bir son tutanak düzenlenir ve anlaşma sağlanması durumunda bu belge ilâm niteliği kazanır.
Anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alınarak mahkeme kararı gibi icraya konulabilir. Milletlerarası uyuşmazlıklarda, Singapur Sözleşmesi kapsamında sınır ötesi icra imkânı mevcuttur. Arabulucu, sürece ilişkin tüm belgeleri ve tutanakları faaliyetin sona ermesinden itibaren beş yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.
Milletlerarası Uyuşmazlıklarda Temsil Yetkisinin Doğrulanması ve Yetki Belgesi Denetimi
Milletlerarası arabuluculuk süreçlerinde, yabancı bir tüzel kişiliği temsil eden kişinin imza yetkisinin hukuki geçerliliği, sürecin en başında arabulucu tarafından titizlikle incelenmelidir. Temsilcinin, şirketi arabuluculuk görüşmelerinde bağlayıcı işlem yapma, sulh olma ve anlaşma belgesini imzalama konusunda açıkça yetkilendirilmiş olması şarttır. Yalnızca genel temsil yetkisi içeren belgeler, arabuluculuk sürecindeki özel tasarruf işlemlerini gerçekleştirmek için yeterli kabul edilmeyebilir.
Yetki belgelerinin denetiminde, belgenin düzenlendiği ülkenin hukukuna göre temsilcinin yetkili olup olmadığı ve bu yetkinin arabuluculuk faaliyetini kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmelidir. Yabancı şirketlerin yönetim kurulu kararları veya imza sirküleri gibi belgeler, ilgili ülkenin ticaret sicil kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır. Eğer temsilci, bir vekâletnameye dayanıyorsa, bu vekâletnamenin arabuluculuk sürecine özgü özel yetkileri içerdiğinden emin olunmalıdır. Eksik veya hatalı yetki belgesi, ileride anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine karşı yapılacak itirazların temelini oluşturabilir.
Yabancı Belgelerin Hukuki Geçerliliği ve Apostil Şerhi Uygulaması
Yabancı bir ülkede düzenlenen belgelerin Türk hukuk sisteminde delil veya işlem dayanağı olarak kullanılabilmesi için, belgenin düzenlendiği ülkenin yetkili makamları tarafından onaylanması gerekir. Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi’ne taraf olan ülkelerden gelen belgeler için Apostil şerhi, belgenin gerçekliğini ve imza yetkisini teyit eden temel unsurdur. Apostil şerhi bulunmayan belgelerin, Türk mahkemeleri veya icra daireleri nezdinde doğrudan işleme alınması mümkün değildir.
Apostil şerhinin bulunmadığı durumlarda, belgenin düzenlendiği ülkedeki Türk konsolosluğu tarafından tasdik işlemi yapılması zorunludur. Bu tasdik süreci, belgenin üzerindeki imza ve mühürlerin ilgili ülkenin resmi makamlarına ait olduğunu doğrular. Yeminli tercüme işlemi ise, belgenin aslına sadık kalınarak Türkçeye çevrilmesini ve noter onaylı bir tercüman tarafından imzalanmasını gerektirir. Tercüme edilen belgenin, aslı ile birlikte sunulması ve her iki belgenin de bir bütün olarak değerlendirilmesi, hukuki güvenlik açısından kritik bir kontrol noktasıdır.
Singapur Sözleşmesi Kapsamında Belge Hazırlığı ve İcra Edilebilirlik
Milletlerarası ticari uyuşmazlıklarda varılan sulh anlaşmalarının, Singapur Sözleşmesi kapsamında icra edilebilmesi için belgenin belirli şekil şartlarını taşıması gerekir. Anlaşma belgesinin, arabuluculuk yoluyla uyuşmazlığın çözüldüğünü kanıtlayan bir belge olması ve tarafların imzasını taşıması zorunludur. Sözleşme, yalnızca ticari nitelikteki uyuşmazlıkları kapsadığından, aile hukuku veya iş hukuku gibi alanlardaki anlaşmalar bu uluslararası icra mekanizmasından yararlanamaz.
Anlaşma belgesinin hazırlanmasında, uyuşmazlığın uluslararası niteliği açıkça belirtilmeli ve tarafların iradeleri hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde metne yansıtılmalıdır. Belgenin icra edilebilirliği, anlaşmanın yapıldığı ülkenin usul kurallarına ve Singapur Sözleşmesi’nin öngördüğü standartlara uygunluğuna bağlıdır. Taraflar, anlaşma belgesini imzalamadan önce, belgenin icra edilmek istendiği ülkedeki yerel hukuk kuralları ile sözleşme hükümleri arasındaki uyumu denetlemelidir. Hatalı hazırlanan bir anlaşma belgesi, uluslararası icra aşamasında reddedilme riskiyle karşı karşıya kalabilir.
Sık Sorulan Sorular
Genel vekâletname ile arabuluculuğa başvurulabilir mi?
Hayır, HMK m. 74 uyarınca arabuluculuk süreci için vekâletnamede açıkça arabuluculuk yetkisinin bulunması gerekmektedir.
Yabancı taraflı uyuşmazlıklarda yetkili büro nasıl belirlenir?
Genel yetki kuralları esas alınır; ancak taraflar arabuluculuk bürosunun yetkisine itiraz etme hakkına sahiptir.
Singapur Sözleşmesi her arabuluculuk anlaşmasını kapsar mı?
Hayır, sözleşme sadece ticari nitelikteki ve uluslararası unsuru olan sulh anlaşmalarını kapsamaktadır.