Yabancı uyruklu bir mirasçı, Türkiye’de bulunan tereke üzerinde, kanuni sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla, Türk vatandaşları ile aynı mirasçılık haklarına sahiptir. Mirasçılık sıfatı, miras payları ve paylaşım süreçleri, mirasın taşınır veya taşınmaz niteliğine göre farklı hukuki rejimlere tabi tutulur. Türkiye’deki taşınmazlar üzerinde Türk hukuku esas alınırken, taşınır mallarda miras bırakanın milli hukuku uygulama alanı bulabilir.
Taşınmazlar için Türk hukuku, taşınırlar için genellikle miras bırakanın milli hukuku geçerlidir.
Yabancı mirasçıların Türkiye’de mirasçılık sıfatını ispatı için Türk mahkemelerinden veraset ilamı alması gerekir.
Yabancı mirasçıların taşınmaz edinimi, Tapu Kanunu’ndaki ülke listesi ve güvenlik bölgesi kısıtlamalarına tabidir.
Mirasçılık Sıfatının İspatı ve Belgelendirme Süreci
Yabancı mirasçının Türkiye’deki haklarını kullanabilmesi için öncelikle mirasçılık sıfatını resmi olarak kanıtlaması zorunludur. Yabancı makamlardan alınan veraset belgeleri Türkiye’de doğrudan icra edilemez; bu nedenle mirasçıların Türkiye’deki Sulh Hukuk Mahkemeleri’ne başvurarak mirasçılık belgesi talep etmesi gerekir.
Başvuru sürecinde yabancı nüfus kayıt örnekleri gibi belgelerin apostil şerhi taşıması ve yeminli tercümesinin yapılmış olması şarttır. Türk mahkemeleri, mirasçılık sıfatını belirlerken miras bırakanın vatandaşlığına ve malvarlığının türüne göre ilgili hukuk kurallarını uygular.
Taşınmaz Miras Kalması Durumunda Uygulanan Kısıtlamalar
Miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda yabancı mirasçı, mülkiyet hakkını kazanabilir ancak bu hak Tapu Kanunu’nun 35. maddesindeki sınırlamalara tabidir. Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülke listesinde yer almayan vatandaşlar, Türkiye’de taşınmaz edinemezler.
Taşınmazın askeri yasak veya güvenlik bölgesinde bulunması durumunda, yabancı mirasçı mülkiyeti kendi adına tescil ettiremez. Bu gibi hallerde taşınmazın tasfiye edilerek bedelinin mirasçıya ödenmesi süreci işletilir. Mirasçıların, tapu sicilindeki intikal işlemlerini başlatmadan önce taşınmazın bulunduğu bölgedeki kısıtlamaları kontrol etmesi gerekir.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Yabancı mirasçıların Türkiye'deki hakları, mirasın taşınır veya taşınmaz olmasına göre farklı hukuki rejimlere tabidir. Özellikle taşınmaz intikallerinde Tapu Kanunu'ndaki kısıtlamaların ve güvenlik bölgesi düzenlemelerinin önceden incelenmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi için gereklidir. Yabancı mahkemelerden alınan belgelerin Türkiye'de doğrudan hüküm ifade etmeyeceği unutulmamalı, mirasçılık sıfatının Türk mahkemeleri nezdinde usulüne uygun şekilde tescil edilmesi sağlanmalıdır.”
Yetkili Merci ve Hukuki Süreçler
Miras davalarında yetkili merci, miras bırakanın Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesidir; yerleşim yeri bulunmaması durumunda terekenin bulunduğu yer mahkemesi yetkili kılınır. Yabancılık unsuru içeren dosyalarda tebligat ve belge temini süreçleri, yerel davalara kıyasla daha uzun sürebilir.
Mirasın reddi gibi irade beyanları için Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen süreler yabancılar için de geçerlidir. Hak kaybına uğramamak adına, mirasın açıldığı tarihten itibaren yasal sürelerin takibi ve gerekli belgelerin eksiksiz hazırlanması büyük önem taşır.
Mirasın Reddi ve Yabancı Mirasçılar İçin Süre Yönetimi
Yabancı mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle birlikte terekeye dahil olan hak ve borçları bir bütün olarak devralır. Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasın reddi hakkını kullanmak isteyen mirasçının, mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren üç aylık yasal süre içerisinde sulh hukuk mahkemesine başvurması gerekir. Yabancı mirasçının yurt dışında bulunması, bu sürenin işleyişini durdurmaz veya uzatmaz; dolayısıyla mirasın açıldığı tarihten itibaren hak düşürücü sürelerin takibi, mirasçının kendi ülkesindeki ikametgahından bağımsız olarak yürütülmelidir.
Mirasın reddi beyanı, kayıtsız ve şartsız bir irade beyanı olup, bu beyanın yazılı veya sözlü olarak mahkeme tutanağına geçirilmesi zorunludur. Yabancı mirasçı, mirasın reddi beyanını kendi ülkesindeki noterlikler aracılığıyla yapacaksa, bu belgenin Türk konsoloslukları tarafından onaylanması veya apostil şerhi taşıması gerekmektedir. Sürelerin kaçırılması durumunda mirasçı, terekenin borçlarından kişisel malvarlığı ile sorumlu hale gelebilir; bu nedenle terekenin aktif ve pasif durumunun, mirasın açıldığı andan itibaren hızlıca tespiti önem arz eder.
Tereke Mallarının Paylaşımı ve Denkleştirme Kuralları
Tereke mallarının paylaşımı sürecinde, miras bırakanın sağlığında mirasçılara yaptığı karşılıksız kazandırmaların denkleştirilmesi gündeme gelebilir. Yabancı mirasçı, diğer mirasçılara yapılan bağışların veya miras payına mahsuben verilen değerlerin terekeye iadesini veya miras payından mahsup edilmesini talep edebilir. Bu süreç, mirasçıların birbirlerine karşı olan haklarını dengelemeyi amaçlar ve mirasın paylaşılması davası içerisinde ileri sürülebilir. Denkleştirme talebi, miras bırakanın aksine bir tasarrufu bulunmadığı sürece, mirasçıların eşitlik ilkesi çerçevesinde korunmasını sağlar.
Paylaşım sürecinde taşınır ve taşınmaz malların hukuki statüsü, uygulanacak paylaşım kurallarını doğrudan etkiler. Taşınmazlar için Türkiye’deki tapu sicil kayıtları esas alınırken, taşınır mallar için miras bırakanın milli hukukuna göre belirlenen mirasçılık oranları dikkate alınır. Yabancı mirasçı, tereke mallarının paylaşımında anlaşmazlık yaşaması durumunda, ortaklığın giderilmesi davası açarak tereke mallarının aynen taksimini veya satış yoluyla bedelin paylaştırılmasını talep edebilir. Bu dava, tüm mirasçıların katılımıyla yürütülür ve mahkeme kararıyla tereke mallarının tasfiyesi sağlanır.
Uluslararası Mirasçılıkta Vergi ve Bildirim Yükümlülükleri
Türkiye’de bulunan tereke mallarının intikali, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca vergilendirmeye tabidir. Yabancı mirasçı, miras yoluyla edindiği malvarlığı için Türkiye’de veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermekle yükümlüdür. Beyanname, mirasın açıldığı tarihten itibaren kanunda öngörülen süreler içerisinde ilgili vergi dairesine sunulmalıdır. Yabancı mirasçının Türkiye’de ikamet etmemesi, vergi mükellefiyetini ortadan kaldırmaz; aksine, vergi dairesi nezdinde yapılacak işlemlerde bir temsilci atanması veya tebligat adresi bildirilmesi süreçleri kolaylaştırabilir.
Vergi dairesinden alınacak “ilişiksizlik belgesi”, tapu müdürlüklerindeki intikal işlemleri için zorunlu bir evraktır. Bu belge, mirasçının vergi borcunun bulunmadığını veya verginin ödendiğini kanıtlar. Yabancı mirasçının, Türkiye’deki banka hesaplarında bulunan nakit varlıklar veya menkul kıymetler üzerinde tasarrufta bulunabilmesi için de ilgili bankalara veraset ilamı ve vergi dairesinden alınan bu belgeyi sunması gerekir. Süreçlerin aksamaması için vergi dairesi nezdindeki işlemlerin, tapu veya banka işlemlerinden önce tamamlanması pratik bir gerekliliktir.
Uygulama Notu: Yabancı mirasçıların Türkiye’deki haklarını kullanırken, miras bırakanın son yerleşim yeri ile malvarlığının bulunduğu yerin farklı ülkelerde olması durumunda, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un miras hükümlerine ilişkin maddeleri uyarınca hangi hukukun uygulanacağının tespiti, sürecin ilk ve en kritik adımıdır.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı mirasçı Türkiye’de noterden mirasçılık belgesi alabilir mi?
Yabancı uyruklu mirasçıların Türkiye’deki mirasçılık belgesi talepleri, yabancılık unsuru nedeniyle genellikle Sulh Hukuk Mahkemeleri tarafından karara bağlanmaktadır.
Yabancı ülkeden alınan veraset ilamı Türkiye’de doğrudan geçerli midir?
Hayır, yabancı mahkemelerden alınan mirasçılık kararları Türkiye’de doğrudan sonuç doğurmaz; tanıma ve tenfiz davası açılması veya Türk mahkemelerinden yeni bir mirasçılık belgesi alınması gerekir.
Taşınmaz miras kaldığında izlenmesi gereken ilk adım nedir?
Öncelikle Türk mahkemelerinden mirasçılık belgesi alınmalı, ardından taşınmazın bulunduğu yerdeki Tapu Müdürlüğü’ne intikal başvurusu yapılmalıdır.