Mirasın paylaşılması, miras ortaklığı içindeki tereke değerlerinin mirasçılar arasında hukuken ayrılarak her bir mirasçının kendi malvarlığına geçirilmesidir. Ölümle birlikte mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur. Paylaşma tamamlanıncaya kadar tek tek tereke malları üzerinde herkesin belirli fiziksel bölümü değil, ortak miras hakkı bulunur.
Paylaşma ne zaman istenebilir?
Kanundan, sözleşmeden veya mirasbırakanın geçerli tasarrufundan doğan bir erteleme yoksa mirasçılardan her biri paylaşmayı talep edebilir. Terekenin borçları, devam eden davalar ve korunması gereken işletme ya da tarımsal değerler paylaşmanın yöntemini etkileyebilir.
Anlaşmalı paylaşma
Mirasçılar tereke mallarını değer ve paylarını gözeterek anlaşmayla paylaşabilir. Taşınmaz, araç, şirket payı ve banka varlığı için devir şekilleri farklı olduğundan paylaşma sözleşmesinin içeriği ile resmi devir işlemleri uyumlu olmalıdır. Taşınmaz devrinde gerekli şekil şartları ayrıca yerine getirilir.
Aynen paylaşma ve denkleştirme
Her malı pay oranında bölmek ekonomik olarak anlamlı olmayabilir. Bir taşınmaz bir mirasçıya bırakılıp diğerlerine para veya başka mal verilerek denkleştirme yapılabilir. Değerleme tarihinin ve kullanılacak yöntemin taraflarca açık belirlenmesi sonradan bedel uyuşmazlığını azaltır.
Borçlar nasıl ele alınır?
Paylaşma öncesinde tereke borçlarının ve mirasçıların sorumluluğunun bilinmesi gerekir. Mirasçılar kendi aralarında bir borcun kimin tarafından ödeneceğini kararlaştırsa bile bu iç anlaşmanın alacaklıya karşı etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Bilinmeyen borç ihtimali için güvence veya mahsup mekanizması kurulabilir.
Uyuşmazlık varsa mahkeme paylaşması
Mirasçılar anlaşamazsa paylaşma veya tereke malının özgülenmesi için yargısal yol gündeme gelebilir. Malın aynen bölünebilirliği, satış gerekip gerekmediği, mirasçıların talepleri ve özel kanuni kurallar birlikte incelenir. Taşınmazlarda teknik bölünebilirlik ve imar koşulları önemlidir.
Denkleştirme ile tenkis farklıdır
Denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında belirli mirasçıya yaptığı bazı kazandırmaların miras payları arasında hesaba katılmasıdır. Tenkis ise saklı pay ihlalini gidermeye yöneliktir. Aynı kazandırma hakkında hangi kurumun uygulanacağı hukuki niteliğe göre belirlenmelidir.
Tapu ve vergi işlemleri
Paylaşma anlaşması ekonomik bölüşümü gösterse bile tapu, banka, şirket ve vergi kayıtlarının fiilen güncellenmesi gerekir. Veraset ve intikal vergisi işlemleri, ilişik kesme ve kurumların istediği belgeler paylaşım takviminin parçasıdır.
Sonuç
Miras paylaşımında en sağlıklı yöntem önce bütün terekeyi ve borçları tespit etmek, sonra değerleme yapmak ve en son mal bazında bölüşümü kararlaştırmaktır. Malvarlığı listesi tamamlanmadan yapılan hızlı paylaşma daha sonra saklı mal, borç veya değer farkı uyuşmazlığı çıkarabilir.