İcra edilebilirlik şerhi, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden, dava açıldıktan sonra başvurulmuşsa davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Bu şerh, arabuluculuk sonucunda varılan anlaşmanın cebri icra yoluyla uygulanabilmesi için gerekli olan ve çekişmesiz yargı usulüne göre yürütülen bir denetim işlemidir.
Arabuluculuk ve Ceza Uzlaştırması Arasındaki Farklar
Arabuluculuk ile ceza uzlaştırması, hukuki nitelikleri ve uygulama alanları bakımından birbirinden tamamen ayrılan iki farklı kurumdur. Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır.
Ceza uzlaştırması ise Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında, yalnızca belirli suç tiplerinde şüpheli veya sanık ile mağdur arasında yürütülen bir ceza hukuku sürecidir. İcra edilebilirlik şerhi yalnızca arabuluculuk anlaşma belgeleri için söz konusu olup, ceza uzlaştırma raporları için farklı bir hukuki prosedür izlenir.
Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculuk Ayrımı
Dava şartı arabuluculuk, iş hukuku, ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları ve kira uyuşmazlıkları gibi kanunla belirlenmiş alanlarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu tutulduğu bir süreçtir. İhtiyari arabuluculuk ise tarafların dava şartı olmaksızın, kendi iradeleriyle uyuşmazlıklarını arabulucu aracılığıyla çözmeyi tercih ettikleri durumları ifade eder.
Her iki türde de varılan anlaşmanın ilam niteliği kazanması için icra edilebilirlik şerhi alınması kuraldır. Ancak, tarafların ve avukatlarının arabulucu ile birlikte imzaladıkları anlaşma belgeleri, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın doğrudan ilam niteliğinde belge sayılır ve bu durumda mahkemeye başvuru yapılmasına gerek kalmaz.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
İcra edilebilirlik şerhi talebinde bulunmadan önce anlaşma belgenizin içeriğini ve tarafların imza durumunu dikkatle incelemelisiniz. Özellikle avukatların katılımıyla düzenlenen anlaşma belgelerinde şerh zorunluluğu bulunmadığı için mahkemeye gereksiz başvuru yapmaktan kaçınmak, sürecin hızlanması açısından kritiktir. Taşınmazlara ilişkin uyuşmazlıklarda ise şerhin alınması zorunlu olup, yetkili mahkemenin belirlenmesinde taşınmazın bulunduğu yerin esas alınması gerektiğini unutmamalısınız.”
İcra Edilebilirlik Şerhi Başvuru ve İnceleme Süreci
İcra edilebilirlik şerhi talebi, mahkemeye sunulan bir dilekçe ile başlatılan çekişmesiz yargı işidir. Mahkeme, anlaşma belgesini ve arabuluculuk son tutanağını dosya üzerinden inceleyerek anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını denetler.
- Başvuru dilekçesi, arabuluculuk anlaşma belgesi ve son tutanak ile mahkemeye sunulmalıdır.
- Aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme incelemeyi duruşmalı olarak gerçekleştirir.
- Taşınmaz devri veya sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda, şerhin taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınması zorunludur.
Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirliğinde Şekli Denetim Sınırları
Mahkeme, icra edilebilirlik şerhi talebini incelerken uyuşmazlığın esasına girmeksizin yalnızca şekli bir denetim gerçekleştirir. Bu denetim, anlaşma belgesinin 6325 sayılı Kanun’un aradığı zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığı ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri bir konu olup olmadığı ile sınırlıdır. Mahkeme, tarafların iradelerinin sakatlanıp sakatlanmadığını veya anlaşmanın içeriğinin hakkaniyete uygunluğunu sorgulamaz; yalnızca belgenin cebri icra kabiliyetine sahip olup olmadığını denetler.
Eğer anlaşma belgesi, tarafların kimlik bilgilerini, uyuşmazlığın konusunu, arabulucunun imzasını ve anlaşmanın tarihini içermiyorsa, mahkeme bu eksiklikleri gidermek üzere taraflara süre vermez; doğrudan talebi reddedebilir. Bu nedenle, arabuluculuk sürecinin sonunda düzenlenen belgelerin, kanunun öngördüğü zorunlu kayıtları eksiksiz barındırması, icra edilebilirlik şerhi sürecinin uzamaması adına kritik bir öneme sahiptir. Eksik veya belirsiz ifadeler içeren anlaşma metinleri, icra dairesinde işlem yapılmasına engel teşkil edebilir.
Taşınmaz Devri ve Ayni Haklarda Yetki ve Usul Farklılıkları
Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasını içeren arabuluculuk anlaşma belgelerinde, icra edilebilirlik şerhi alma süreci genel kurallardan ayrışır. Bu tür uyuşmazlıklarda, arabulucunun görev yaptığı yer mahkemesi yerine, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi kesin yetkili merci olarak belirlenmiştir. Bu kural, tapu sicilindeki kayıtların doğruluğunu ve taşınmaz üzerindeki tasarruf işlemlerinin yerel denetimini sağlamak amacıyla getirilmiş bir zorunluluktur.
Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine başvurulurken, anlaşma belgesinin yanı sıra taşınmazın güncel tapu kayıtları ve varsa üzerindeki takyidatları gösteren belgelerin dosyaya eklenmesi, mahkemenin incelemesini hızlandırır. Eğer anlaşma belgesi, taşınmazın ada, parsel ve nitelik bilgilerini net bir şekilde tanımlamıyorsa, mahkeme şerh talebini reddedebilir. Bu durum, tapu müdürlüklerinde yapılacak tescil işlemlerinin hukuki dayanağını oluşturacağından, anlaşma metninin tapu kayıtlarıyla tam uyumlu olması gerekmektedir.
İcra Edilebilirlik Şerhi Talebinde Harç ve Giderler
İcra edilebilirlik şerhi talebi, çekişmesiz yargı işi olarak nitelendirildiğinden, bu başvuru sırasında maktu bir harç ödenmesi gerekmektedir. Dava açılmadan önce yapılan başvurularda, arabuluculuk sürecinin dava şartı olup olmamasına göre harçlandırma usulü farklılık gösterebilir. İhtiyari arabuluculukta taraflar, anlaşma belgesini icra edilebilirlik şerhi için mahkemeye sunduklarında, başvurunun niteliğine göre belirlenen yargılama giderlerini karşılamakla yükümlüdürler.
Mahkeme, şerh talebini kabul ettiğinde, bu kararın bir örneğini taraflara tebliğ eder ve dosya masraflarının mahsup edilmesini sağlar. Eğer taraflar, arabuluculuk sürecinde anlaşmaya varmış olsalar dahi, icra edilebilirlik şerhi için gerekli harçları yatırmazlarsa, mahkeme talebi işlemden kaldırabilir. Bu nedenle, şerh talebi dilekçesi verilirken, ilgili mahkemenin veznesine veya sistemine gerekli harç ve gider avansının yatırıldığını gösteren makbuzun dosyaya eklenmesi, sürecin kesintisiz ilerlemesi için zorunludur.
İcra Edilebilirlik Şerhi Talebinde Görevli Mahkeme ve İstisnalar
İcra edilebilirlik şerhi taleplerinde görevli mahkeme, uyuşmazlığın türüne ve arabuluculuk sürecinin dava şartı olup olmadığına göre değişiklik göstermez; kural olarak sulh hukuk mahkemeleri görevlidir. Ancak, arabuluculuk süreci devam ederken veya süreç sonunda dava açılmışsa, görevli mahkeme artık davanın görüldüğü mahkeme haline gelir. Bu ayrım, uyuşmazlığın yargısal denetiminin tek bir elden yürütülmesini ve usul ekonomisini sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.
Görevli mahkemenin belirlenmesinde, uyuşmazlığın konusuna göre özel kanunlarda yer alan görev kuralları saklıdır. Örneğin, iş mahkemelerinin görev alanına giren bir uyuşmazlıkta, dava açıldıktan sonra arabuluculuğa gidilmişse, icra edilebilirlik şerhi talebi de iş mahkemesine yöneltilmelidir. Yanlış mahkemeye yapılan başvurular, mahkemenin görevsizlik kararı vermesine ve sürecin uzamasına neden olacağından, başvuru öncesinde davanın mevcut durumu mutlaka kontrol edilmelidir.
Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirlik Denetiminde Mahkemenin Yetki Sınırları
Mahkeme, icra edilebilirlik şerhi talebini incelerken tarafların irade beyanlarının içeriğine müdahale edemez ve anlaşmanın hakkaniyetini sorgulayamaz. Denetim, yalnızca anlaşmanın 6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinde belirtilen şekli şartları taşıyıp taşımadığı ve uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli bir konu olup olmadığı ile sınırlıdır. Mahkeme, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, örneğin kamu düzenini ilgilendiren veya şahsa sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin konularda varılan anlaşmaları icra edilebilirlik şerhi vererek onaylayamaz.
İnceleme sırasında mahkemenin dikkat ettiği bir diğer husus, anlaşma belgesinin tarafların kimliklerini ve arabulucunun imzasını taşıyıp taşımadığıdır. Eğer anlaşma belgesi, arabulucunun imzasını içermiyorsa veya tarafların kimlik bilgileri belirsizse, mahkeme bu eksikliklerin giderilmesi için taraflara süre vermez; doğrudan talebi reddeder. Bu nedenle, arabuluculuk sürecinin sonunda düzenlenen belgelerin, kanunun öngördüğü zorunlu kayıtları eksiksiz barındırması, icra edilebilirlik şerhi sürecinin aksamaması adına kritik bir öneme sahiptir.
Sık Sorulan Sorular
Avukatların imzaladığı anlaşma belgesi için mahkemeden şerh almak gerekir mi?
Hayır, tarafların ve avukatlarının arabulucu ile birlikte imzaladıkları anlaşma belgeleri doğrudan ilam niteliğinde olduğundan, bu belgeler için icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek yoktur.
İcra edilebilirlik şerhi talebi reddedilirse ne yapılabilir?
Mahkemenin icra edilebilirlik şerhi talebini reddetmesi durumunda, bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması mümkündür.
Arabuluculuk bürosundan icra edilebilirlik şerhi alınabilir mi?
Hayır, icra edilebilirlik şerhi arabuluculuk bürosundan değil, kanunda belirtilen yetkili mahkemelerden talep edilmelidir.