İş sözleşmelerinden kaynaklanan rekabet yasağı ihlali nedeniyle açılacak tazminat veya cezai şart talepli davalar, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca doğrudan dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Kanun, arabuluculuk sürecini işçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleriyle sınırlandırmıştır. Rekabet yasağına aykırılık iddiası, Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir borca aykırılık teşkil ettiğinden, bu uyuşmazlıklar için arabuluculuğa başvurmak dava şartı değildir; taraflar dilerlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilirler.
Rekabet yasağına aykırılık talepleri, 7036 sayılı Kanun m. 3 uyarınca zorunlu arabuluculuk kapsamında yer almaz.
Taraflar, uyuşmazlığın çözümü için dava açmadan önce ihtiyari arabuluculuk yöntemini tercih edebilirler.
Uyuşmazlığın niteliğine göre görevli mahkeme, 7036 sayılı Kanun m. 5 uyarınca İş Mahkemeleridir.
Rekabet Yasağı Uyuşmazlıklarında Dava Şartı Kapsamı Nedir?
İş hukukunda dava şartı olarak arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinde açıkça tanımlanmıştır. Bu maddeye göre, işçi veya işveren alacağı ile tazminat talepleri ve işe iade davaları için arabulucuya başvurulması zorunludur. Rekabet yasağına aykırılık iddiası ise işçilik alacağı niteliğinde bir tazminat talebi değildir. Bu nedenle, rekabet yasağına ilişkin uyuşmazlıklar, kanunda belirtilen zorunlu arabuluculuk kapsamına girmez.
Uygulamada, rekabet yasağına aykırılık iddiası ile birlikte aynı dosyada işçinin ödenmemiş ücret, fazla mesai veya kıdem tazminatı gibi işçi alacakları da talep ediliyorsa, durum farklılaşır. Bu durumda, sadece işçi alacakları için dava şartı arabuluculuk süreci işletilmelidir. Rekabet yasağına ilişkin tazminat talebi ise bu süreçten bağımsız olarak doğrudan mahkemede ileri sürülebilir.
İhtiyari Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Taraflar, zorunlu olmamasına rağmen rekabet yasağına ilişkin uyuşmazlıklarını arabuluculuk yoluyla çözmek isterlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilirler. İhtiyari arabuluculukta, taraflar üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her türlü uyuşmazlık için bir arabulucu üzerinde anlaşabilirler. Bu süreç, tarafların iradesine dayalıdır ve dava şartı arabuluculuğun katı usul kurallarına tabi değildir.
İhtiyari arabuluculukta taraflar, arabulucunun seçimi, sürecin yürütülmesi ve sonuçlandırılması konusunda daha geniş bir hareket alanına sahiptir. Anlaşma sağlanması durumunda, düzenlenen arabuluculuk tutanağı, tarafların üzerinde anlaştığı hususları içeren bir belge niteliği taşır. Bu tutanak, icra edilebilirlik şerhi alınması kaydıyla mahkeme ilamı niteliğinde kabul edilir.
Rekabet Yasağı Tazminatında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
Rekabet yasağına aykırılık nedeniyle açılacak tazminat davalarında zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu’nun 446. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, yasağın ihlal edildiğinin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde ihlalin gerçekleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi söz konusudur. Bu süreler, dava şartı arabuluculuk sürecine tabi olmayan rekabet yasağı davaları için de geçerlidir.
Zamanaşımı süresinin başlangıcı, yasağa aykırı fiilin öğrenildiği an olarak kabul edilir. İhlalin devamlılık arz ettiği durumlarda, her bir ihlal fiili için ayrı bir zamanaşımı süresi işleyebileceği gibi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren sürelerin takibi önem arz eder. Tarafların bu süreleri kaçırmaması, hak kaybına uğramamaları açısından kritiktir.
Örnek Olay: Rekabet Yasağı ve İşçi Alacaklarının Birlikte Talebi
Bir işveren, eski çalışanının rekabet yasağını ihlal ederek rakip bir firmada işe başladığını ve bu nedenle sözleşmedeki cezai şartın ödenmesi gerektiğini iddia etmektedir. Aynı zamanda, işçinin iş sözleşmesi feshedilirken ödenmeyen kıdem tazminatı ve fazla mesai ücretleri de bulunmaktadır. Bu durumda, işçi alacakları (kıdem tazminatı ve fazla mesai) için dava şartı arabuluculuğa başvurulması zorunludur.
İşveren, arabuluculuk sürecinde sadece işçi alacaklarına ilişkin taleplerini değil, rekabet yasağına aykırılıktan doğan cezai şart talebini de görüşmeye açabilir. Ancak, işçi rekabet yasağına ilişkin talebi görüşmeyi reddederse, işveren işçi alacakları için arabuluculuk sürecini tamamlayıp dava şartını yerine getirdikten sonra, rekabet yasağına ilişkin tazminat davasını doğrudan İş Mahkemesi’nde açabilir.
Rekabet Yasağı Davalarında Görevli Mahkeme Hangisidir?
Rekabet yasağına ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın niteliğine göre İş Mahkemeleridir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi, iş sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde İş Mahkemelerini görevli kılmaktadır. Rekabet yasağı, iş sözleşmesinin bir parçası ve TBK’da düzenlenen bir borç ilişkisi olduğundan, bu uyuşmazlıklar İş Mahkemesi’nin görev alanına girer.
İş Mahkemesi’nde açılacak davalarda, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümleri uygulanır. Taraflar, iddialarını ve savunmalarını delillerle desteklemekle yükümlüdür. Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerliliği, yasağın kapsamı, süresi ve coğrafi sınırları gibi unsurlar, mahkeme tarafından TBK’nın ilgili maddeleri çerçevesinde incelenir.
Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Geçerlilik Denetimi ve İspat Yükü
Rekabet yasağı sözleşmelerinin geçerliliği, Türk Borçlar Kanunu’nun 444. maddesinde düzenlenen sınırlara tabidir. Bir rekabet yasağı sözleşmesinin hukuken sonuç doğurabilmesi için; işçinin işverenin müşteri çevresine, üretim sırlarına veya iş sırlarına vakıf olması ve bu bilgilerin kullanımıyla işverene önemli bir zarar verme ihtimalinin bulunması gerekir. Mahkeme, uyuşmazlık sırasında bu unsurların varlığını resen inceler. İspat yükü, kural olarak rekabet yasağının ihlal edildiğini iddia eden taraftadır. İşveren, işçinin yasağa aykırı bir faaliyette bulunduğunu ve bu faaliyetin sözleşmede belirlenen coğrafi, zaman ve konu sınırları içerisinde kaldığını somut delillerle ortaya koymalıdır.
İhtiyari Arabuluculukta Cezai Şartın İndirimi
Rekabet yasağı sözleşmelerinde genellikle bir cezai şart hükmü yer alır. İhtiyari arabuluculuk sürecinde taraflar, bu cezai şartın miktarının belirlenmesi veya indirilmesi konusunda müzakere yürütebilirler. Türk Borçlar Kanunu’nun 445. maddesi uyarınca, hakim aşırı yüksek gördüğü cezai şartı indirme yetkisine sahip olsa da, arabuluculuk sürecinde taraflar bu miktarı karşılıklı iradeleriyle serbestçe kararlaştırabilirler. Arabuluculuk görüşmelerinde, işçinin ekonomik durumu, yasağın süresi ve işverenin uğradığı gerçek zarar miktarı gibi unsurlar dikkate alınarak bir uzlaşma zemini aranır. Bu süreçte varılan anlaşma, tarafların cezai şartın miktarı üzerindeki ihtilafını kesin olarak sona erdirir ve dava açılmasını engeller.
Rekabet Yasağı İhlalinde Delil Yönetimi
Rekabet yasağına aykırılık iddialarında, işçinin rakip bir işletmede çalıştığını veya kendi adına benzer bir faaliyet yürüttüğünü kanıtlamak için çeşitli deliller kullanılır. Ticaret sicil kayıtları, işçinin rakip firmadaki görevine ilişkin ilanlar, sosyal medya verileri veya tanık beyanları bu süreçte başvurulan temel araçlardır. İhtiyari arabuluculuk sürecinde taraflar, mahkeme aşamasına geçilmeden önce ellerindeki delilleri birbirlerine sunarak uyuşmazlığın çözümünü kolaylaştırabilirler. Ancak, arabuluculuk görüşmeleri sırasında tarafların sunduğu bilgi ve belgelerin gizliliği esastır; bu belgeler, anlaşma sağlanamaması durumunda daha sonra açılacak bir davada delil olarak kullanılsa dahi, arabuluculuk sürecindeki beyanlar tarafları bağlayıcı bir ikrar niteliği taşımaz.
Sık Sorulan Sorular
Rekabet yasağı ihlali için arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Hayır, rekabet yasağına aykırılık iddiası 7036 sayılı Kanun kapsamında dava şartı arabuluculuk sürecine tabi değildir.
İşçi alacakları ile rekabet yasağı tazminatı aynı davada istenebilir mi?
Evet, ancak işçi alacakları için dava şartı arabuluculuk süreci işletilmeli, rekabet yasağı tazminatı ise bu süreçten bağımsız olarak talep edilmelidir.
Rekabet yasağı davalarında görevli mahkeme hangisidir?
İş sözleşmesinden kaynaklanan rekabet yasağı uyuşmazlıklarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir.
İhtiyari arabuluculukta varılan anlaşma mahkeme ilamı sayılır mı?
Evet, icra edilebilirlik şerhi alınması kaydıyla arabuluculuk tutanağı mahkeme ilamı niteliğinde kabul edilir.