Yenilenebilir enerji yatırımlarında lisanslı ve lisanssız üretim iki farklı düzenleyici modeldir. Seçim yalnız tesis gücüne göre yapılmaz. Elektriğin tüketimle ilişkisi, şebeke bağlantısı, yatırım amacı, finansman modeli, arazi ve satış stratejisi birlikte değerlendirilmelidir.
Lisanslı üretim modeli
Elektrik piyasasında ticari üretim faaliyeti için kural olarak EPDK önlisans ve üretim lisansı süreci yürütülür. Önlisans döneminde arazi hakkı, imar, ÇED, bağlantı ve diğer izinler tamamlanır. Proje yükümlülükleri yerine getirildikten sonra üretim lisansı ile işletme aşamasına geçilir.
Lisanssız üretim modeli
Lisanssız üretim, mevzuatta belirtilen istisnalara dayanan ve çoğu modelde tüketim ihtiyacıyla ilişkilendirilen bir üretim rejimidir. EPDK lisansı alınmaması, projenin bağlantı başvurusu, teknik proje, kabul, sayaç, mahsuplaşma ve çevresel izinlerden muaf olduğu anlamına gelmez.
Bağlantı kapasitesi yatırım kararını belirler
Yenilenebilir kaynak bulunması tek başına proje hakkı yaratmaz. Şebekenin ilgili noktadaki bağlantı kapasitesi, kısa devre ve sistem güvenliği değerlendirmeleri, trafo merkezi ve hat yatırımı ihtiyacı projenin teknik ve ekonomik uygulanabilirliğini etkiler.
Arazi ve imar
GES, RES ve diğer yenilenebilir projelerde taşınmazın mülkiyeti, kira veya irtifak hakkı, tarım veya mera niteliği, orman izinleri ve imar kararları ayrı ayrı incelenmelidir. Arazi sözleşmesinin enerji projesi ömrünü ve uzatma seçeneklerini karşılaması gerekir.
ÇED ve çevresel izinler
Projenin türü, kapasitesi ve alanına göre ÇED süreci ile diğer çevresel izinler gündeme gelir. ÇED kararı elektrik lisansının yerine geçmez, elektrik lisansı da çevresel yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Kapasite artışı ve proje değişikliklerinde çevresel değerlendirme yeniden kontrol edilmelidir.
YEKDEM ve destek mekanizmaları
Yenilenebilir enerji desteklerinden yararlanma şartları proje türü, işletmeye giriş tarihi, yerli aksam ve yürürlükteki destek düzenlemelerine göre değişebilir. Finansal model geçmiş destek oranlarına göre değil, başvuru ve işletme dönemindeki güncel mevzuata göre kurulmalıdır.
EPC ve işletme sözleşmeleri
Mühendislik, tedarik ve inşaat sözleşmesinde bağlantı tarihi, performans testleri, gecikme, garanti, panel veya türbin standardı ve şebeke uyumluluğu açık düzenlenmelidir. İşletme-bakım sözleşmesinde kullanılabilirlik, arıza müdahale süresi ve performans verisinin kime ait olduğu belirlenmelidir.
Finansman ve teminat
Kredi verenler lisans veya bağlantı hakkı, arazi sözleşmesi, EPC teminatları, sigorta ve gelir sözleşmelerini birlikte değerlendirir. Proje şirketindeki pay değişikliklerinin enerji mevzuatı açısından izin veya bildirim gerektirip gerektirmediği de finansman öncesi kontrol edilmelidir.
Sonuç
Yenilenebilir enerji projesinde lisanslı-lisanssız seçim ilk adımdır. Bağlantı, arazi, çevre, EPC, finansman ve gelir modeli bu seçime göre aynı takvim üzerinde kurulmalıdır. Bir halkadaki eksiklik projenin tamamını geciktirebilir.