Ayıplı mal uyuşmazlığında bedel iadesi, ücretsiz onarım ve tazminat aynı talep değildir. Bedel iadesi sözleşmeden dönme seçimlik hakkının sonucudur. Ücretsiz onarım başka bir seçimlik haktır. Tazminat ise seçimlik hakkın yanında, koşulları varsa Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde ayrıca gündeme gelebilecek zarar kalemidir. Bu nedenle hesap yapılırken her kalemin hukuki dayanağı, tutarı ve belgesi ayrı gösterilmelidir.
Bedel iadesi nasıl belirlenir?
Tüketici sözleşmeden dönme hakkını seçtiğinde malı geri vermeye hazır olduğunu bildirir ve ödediği satış bedelinin iadesini talep eder. Temel hesap kalemi tüketicinin sözleşme kapsamında fiilen ödediği bedeldir. Taksit, indirim, kupon, kampanya veya kısmi ödeme varsa dosyadaki gerçek ödeme akışı esas alınmalıdır. Sadece ürünün liste fiyatına bakmak yanıltıcı olabilir.
İade talebinin yanında kargo, kurulum veya başka yan bedellerin durumu giderin niteliğine ve sözleşmeye göre ayrıca değerlendirilir. Aynı kalemin hem bedel iadesi içine hem ayrıca zarar olarak ikinci kez eklenmemesi gerekir.
Bedel indirimi nasıl hesaplanır?
Bedel indirimi, tüketicinin malı elinde tutup ayıp nedeniyle satış bedelinden uygun oranda indirim istemesidir. Bu hak ürün kullanılabilir durumda olmakla birlikte vaat edilen özellik veya ekonomik değerde eksiklik bulunduğunda pratik olabilir. İndirim tutarı keyfi bir yüzdeye bağlanmamalıdır.
Malın ayıpsız değeri ile ayıplı hali arasındaki fark, ayıbın kullanım ve ekonomik değer üzerindeki etkisi ve gerekiyorsa teknik değerlendirme dikkate alınır. Kozmetik küçük bir kusur ile temel işlevi ortadan kaldıran ağır bir ayıp için aynı oran kullanılmaması bunun doğal sonucudur.
Ücretsiz onarımda tüketiciye hangi masraflar yüklenemez?
Ücretsiz onarım hakkı seçildiğinde amaç ayıbın tüketiciye ek maliyet yüklemeden giderilmesidir. Seçimlik hakkın kullanılmasından doğan gerekli masrafların tüketici üzerinde bırakılmaması esastır. Arıza tespiti, zorunlu işçilik veya ayıbın giderilmesi için gereken parça gibi giderler bu çerçevede değerlendirilir.
Buna karşılık kullanım hatası veya ayıpla ilgisiz yeni bir hasar varsa sorumluluk ayrıca incelenir. Servis formunda tüketicinin şikâyeti, teknik tespit ve yapılan işlem birbirinden açıkça ayrılmalıdır. Belirsiz servis kayıtları daha sonra hangi masrafın ayıpla ilgili olduğu konusunda sorun çıkarabilir.
Değişim ile onarım arasındaki ekonomik fark nedir?
Ayıpsız misliyle değişim mümkünse tüketici yeni ve ayıpsız bir mal ister. Ücretsiz onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlük doğuruyorsa diğer seçimlik haklar gündeme gelebilir. Bu değerlendirmede malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer hakkın tüketici açısından yaratacağı sorun dikkate alınır.
Onarımın birden çok kez yapılması, ürünün kullanım dışı kaldığı süreler ve aynı arızanın devam edip etmediği somut talebin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir. Her servis girişi tarih, şikâyet ve sonuçla birlikte saklanmalıdır.
Tazminat ne zaman ayrıca gündeme gelir?
6502 sayılı Kanun tüketicinin seçimlik haklarından biriyle birlikte koşulları varsa Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat talep edebilmesine imkân tanır. Ancak ürünün ayıplı olması otomatik olarak ayrıca tazminat ödeneceği anlamına gelmez. Gerçek bir zarar, ayıplı mal ile zarar arasında hukuki bağ ve tazminatın diğer koşulları gösterilmelidir.
Örneğin ayıplı ürün nedeniyle belgeli ve zorunlu bir ek taşıma veya ikame gideri doğduğu ileri sürülüyorsa giderin makbuzu ile neden zorunlu olduğu açıklanmalıdır. Soyut rahatsızlık ile ölçülebilir maddi zarar aynı hesap kalemi değildir. Her zarar ayrı başlıkta gerekçelendirilmelidir.
Hesap tablosu nasıl hazırlanır?
| Kalem | Hukuki dayanak | Belge |
|---|---|---|
| Satış bedeli | Sözleşmeden dönme | Fatura ve ödeme kaydı |
| Ayıp oranı indirimi | Bedel indirimi | Değer veya teknik tespit |
| Onarım gideri | Ücretsiz onarım | Servis kaydı |
| Ek zarar | Tazminat şartları | Makbuz ve nedensellik belgesi |
Aynı zarar iki kez talep edilmemeli ve seçimlik hakların sonuçları birbiriyle çelişmemelidir. Ana talep ile varsa ek zarar kalemleri ayrı toplamlar halinde gösterilirse başvurunun anlaşılması kolaylaşır.
Hangi merciye başvurulur?
2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru yapılır. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda şartlarına göre arabuluculuk ve tüketici mahkemesi yolu değerlendirilir. Hakem heyeti veya mahkemeye sunulan talepte rakamın nasıl hesaplandığı anlaşılır olmalıdır.
Tüm zararlarımın karşılanması gibi belirsiz bir ifade yerine satış bedeli, varsa bedel indirimi veya ek zarar ayrı yazılmalı ve her kalemin belgesi eklenmelidir. Faiz ve diğer feri taleplerin başlangıç tarihi de somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Ayıplı mal hesabında seçimlik hakkın sonucu ile tazminatı tek kalemde toplamak hatalıdır. Önce ana hak belirlenmeli, sonra bunun dışında belgelenebilir ek zarar bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Sık Sorulan Sorular
Bedel iadesi alınırken ürün tüketicide kalır mı?
Sözleşmeden dönme hakkının sonucu malın iadesine hazır olunması ve ödenen bedelin geri istenmesidir. Mal tüketicide kalacaksa bedel indirimi farklı bir seçenektir.
Ayıplı malda tazminat otomatik midir?
Hayır. Zarar, nedensellik ve diğer tazminat şartları somut olayda gösterilmelidir.
Onarım için ücret istenebilir mi?
Kanundaki ücretsiz onarım hakkının koşulları oluşmuşsa ayıbın giderilmesine ilişkin gerekli masrafların tüketiciye yükletilmemesi esastır.