Ayıplı malda süreler tek bir iade süresi değildir. Teslimden sonraki ilk altı aya ilişkin ispat kuralı, ayıplı mal sorumluluğundaki zamanaşımı, tüketicinin satıcıya yaptığı bildirim, seçimlik hakkın yerine getirilmesine ilişkin süreler ve mesafeli sözleşmelerdeki gerekçesiz cayma hakkı farklı hukuki kavramlardır. Hangi sürenin uygulanacağı, talebin nedenine ve ürünün niteliğine göre belirlenmelidir.
Teslim tarihi neden başlangıç noktasıdır?
Ayıplı mal değerlendirmesinde teslim tarihi birçok kuralın başlangıcıdır. Ticaret Bakanlığı rehberine göre teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve aksi ispat yükü satıcıya ait olur. Bu altı aylık süre tüketicinin bütün haklarının altı ay sonra sona ereceği anlamına gelmez. Düzenleme esas olarak ispat bakımından önemlidir.
Teslim tarihini fatura tarihiyle otomatik olarak aynı kabul etmek her zaman doğru değildir. Kargo teslim kaydı, kurulum tarihi veya fiili teslim belgesi farklı tarih gösteriyorsa gerçek teslim anı belirlenmelidir. Özellikle montajı daha sonra yapılan ürünlerde teslim ve kurulum kayıtları birlikte saklanmalıdır.
Ayıp fark edildiğinde bildirim ne zaman yapılmalıdır?
Tüketicinin ayıbı fark ettikten sonra gecikmeden ve ispatlanabilir bir yöntemle satıcıya bildirmesi pratik olarak önemlidir. Gecikme, özellikle ürün kullanılmaya devam edildiyse veya yeni bir hasar oluştuysa ayıbın kaynağı konusunda ispat sorununa dönüşebilir. Bildirimde sadece arıza değil, tüketicinin hangi seçimlik hakkı kullandığı da belirtilmelidir.
Yazılı talep, hak kullanımının hangi tarihte başladığını gösterir. Satıcıya gönderilen e-posta, servis formu, yazılı dilekçe veya elektronik kayıt somut olaya göre kullanılabilir. Tüketici talebini değişim, ücretsiz onarım, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme olarak açık biçimde yazmalıdır.
Ayıplı malda genel zamanaşımı nedir?
Ticaret Bakanlığının güncel rehberinde başka bir kanunda veya sözleşmede daha uzun bir süre bulunmadıkça ayıplı maldan sorumluluğun malın tüketiciye tesliminden itibaren genel olarak iki yıllık zamanaşımına tabi olduğu açıklanır. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda süre teslimden itibaren beş yıldır. Bu sürelerin başlangıcı, ayıbın ilk fark edildiği günle her zaman aynı değildir.
Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı bakımından kanunda farklı bir koruma düzenlenmiştir. Somut olayda hangi davranışın ağır kusur veya hile sayılacağı ise olayın belgeleri ve tarafların davranışlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
İkinci el mallarda süre farklı olabilir mi?
İkinci el ürünlerde satıcının ayıplı maldan sorumluluğu için kanunda asgari süreler ayrıca düzenlenmiştir. Bakanlık rehberinde, ayıplı olduğu bilinerek alınan mallar hariç olmak üzere ikinci el ürün satışlarında sorumluluğun bir yıldan, ikinci el konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda ise üç yıldan az olamayacağı açıklanır. Sözleşmede daha uzun süre kararlaştırılmışsa bu da dikkate alınır.
İkinci el olması tüketicinin bütün ayıpları kabul ettiği anlamına gelmez. Satış sırasında açıkça belirtilmiş ve tüketicinin bildiği ayıp ile sonradan ortaya çıkan farklı veya gizli ayıp birbirinden ayrılmalıdır. Ürünün satış ilanı ve teslim tutanağı bu ayrımda önem kazanır.
Cayma hakkı ile ayıplı mal hakkı neden ayrıdır?
Mesafeli satışlarda belirli koşullarda tüketiciye tanınan gerekçesiz cayma hakkı malın ayıplı olmasına bağlı değildir ve kendi süreleri ile istisnalarına tabidir. Ayıplı malda ise talep ürünün sözleşmeye aykırı olmasına dayanır. İnternetten alınan bir ürün hem mesafeli sözleşme hem ayıplı mal kurallarının kesiştiği bir olay oluşturabilir fakat kullanılan hakkın hukuki sebebi açık olmalıdır.
Cayma süresinin geçmiş olması, gerçekten ayıplı olan bir mal bakımından seçimlik hakların da otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez. Aynı şekilde ayıp iddiası, mesafeli satışa özgü tüm kuralların göz ardı edileceği anlamına da gelmez.
Başvuru süresi ile parasal sınır aynı şey değildir
2026 yılı için değeri 186.000 TL’nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru yapılır. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda şartlarına göre arabuluculuk ve tüketici mahkemesi yolu değerlendirilir. Bu rakam bir zamanaşımı süresi değil, görevli başvuru merciini belirleyen yıllık parasal sınırdır.
Başvuru yapılmadan önce hem maddi hakkın zamanaşımı hem de o yılın parasal görev sınırı ayrı kontrol edilmelidir. Mahkeme yolunda dava şartı arabuluculuk ve kanundaki istisnalar da ayrıca değerlendirilir.
Süre hesabı için pratik kronoloji
- Satın alma ve fiili teslim tarihini ayrı kaydedin.
- Ayıbın ilk fark edildiği tarihi ve ilk görsel veya servis kaydını saklayın.
- Satıcıya yapılan ilk yazılı bildirimin tarihini belirleyin.
- Hangi seçimlik hakkın ne zaman kullanıldığını kaydedin.
- Servis giriş ve çıkış tarihlerini sıralayın.
- Başvuru tarihinde geçerli parasal sınırı ve zamanaşımı durumunu kontrol edin.
Zamanaşımının durması, kesilmesi veya başka özel sonuçlar doğurması somut işlem ve tarafların yaptığı işlemlere göre ayrıca hukuki inceleme gerektirebilir. Tek bir servis kaydı görülerek otomatik sonuç çıkarılmamalıdır.
Ayıplı mal uyuşmazlığında kaç gün kaldığını söylemeden önce hangi süreden söz edildiği belirlenmelidir. İlk altı ay ispat, zamanaşımı ayrı, cayma ayrı ve hakem heyeti sınırı ise görev kuralıdır.
Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Sık Sorulan Sorular
Ayıplı mal hakkı altı ayda sona erer mi?
Hayır. Altı aylık düzenleme esas olarak ayıbın teslim tarihinde var olduğuna ilişkin ispat karinesidir.
Genel zamanaşımı kaç yıldır?
Genel olarak teslimden itibaren iki yıldır. Konut, tatil amaçlı taşınmaz ve ikinci el satışlar için farklı süreler bulunur.
Cayma süresi geçerse ayıplı mal hakkı biter mi?
Hayır. Gerekçesiz cayma hakkı ile ayıplı maldan doğan seçimlik haklar farklı hukuki dayanaklara sahiptir.