Kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini içeren işçi-işveren uyuşmazlıklarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca dava şartıdır. Süreç; arabulucuya başvuru, arabulucunun görevlendirilmesi, tarafların görüşmesi ve nihai tutanağın düzenlenmesi aşamalarından oluşur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamadığına dair son tutanak alınmadan mahkemede dava açılamaz; aksi takdirde dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri ise bu zorunlu sürecin kapsamı dışındadır.
Adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına veya büro bulunmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur.
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 6 hafta içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır; bu süre zorunlu hallerde 2 hafta daha uzatılabilir.
Tarafların imzaladığı anlaşma tutanağı ilam niteliğinde belge sayılır ve taraflar üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açamaz.
Arabuluculuk bürosuna başvuru nasıl yapılır?
İşçi veya işveren, uyuşmazlığın çözümü için yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvuruda bulunur. Başvuru, fiziksel olarak büroya gidilerek yapılabileceği gibi, UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir. Başvuru sırasında, talep edilen alacak kalemleri ve miktarları açıkça belirtilmelidir.
Arabuluculuk bürosu, sicile kayıtlı bir arabulucuyu görevlendirir. Görevlendirilen arabulucu, taraflara iletişim bilgilerinden ulaşarak ilk toplantı gününü belirler. Tarafların toplantıya bizzat katılması veya vekilleri aracılığıyla temsil edilmesi mümkündür.
Arabuluculuk görüşmeleri hangi aşamalardan oluşur?
Arabulucu, tarafları bir araya getirerek uyuşmazlığın çözümüne yönelik müzakereleri yönetir. Görüşmeler sırasında tarafların iddiaları ve savunmaları dinlenir, gerekli belgeler incelenir. Arabulucu, tarafların kendi çözümlerini üretmelerine yardımcı olur ancak taraflara herhangi bir çözüm dayatamaz.
Görüşmelerin sonunda üç farklı sonuç ortaya çıkabilir:
- Taraflar anlaşmaya varırsa, üzerinde anlaşılan hususlar tutanağa bağlanır ve taraflar ile arabulucu tarafından imzalanır.
- Taraflar anlaşamazsa, arabulucu durumu son tutanakla kayıt altına alır.
- Taraflardan biri toplantıya katılmazsa, arabulucu süreci sonlandırır ve bu durumu tutanakta belirtir.
Kıdem ve ihbar tazminatı sürecinde süreler nasıl hesaplanır?
Arabuluculuk süreci, başvurunun yapıldığı tarihten itibaren başlar ve arabulucunun görevlendirilmesiyle devam eder. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 6 hafta içinde süreci sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu süre, zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla 2 hafta daha uzatılabilir.
Arabuluculuk sürecinde geçen süre, zamanaşımı sürelerinin hesaplanmasında dikkate alınmaz; yani süreç boyunca zamanaşımı süresi durur. Anlaşamama durumunda, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Örnek olay üzerinden süreç nasıl ilerler?
Bir işçi, iş sözleşmesinin haksız feshedildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı alacakları için arabulucuya başvurur. Arabuluculuk bürosu, bir arabulucu atar ve arabulucu tarafları toplantıya davet eder. İşveren, toplantıya katılarak işçinin iddialarını reddeder ve anlaşma sağlanamaz.
Arabulucu, tarafların anlaşamadığına dair son tutanağı düzenler ve taraflara tebliğ eder. İşçi, bu son tutanağın bir örneğini dava dilekçesine ekleyerek iş mahkemesinde tazminat davası açabilir. Eğer işçi, arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açarsa, mahkeme dava şartı yokluğu nedeniyle başvuruyu reddeder.
Arabuluculukta varılan anlaşmanın hukuki niteliği nedir?
Arabuluculukta tarafların üzerinde anlaştığı hususlar, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18. maddesi gereğince ilam niteliğinde belge sayılır. Bu belge, mahkeme kararı ile aynı hukuki güce sahiptir. Taraflar, anlaşma tutanağında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmezse, diğer taraf icra dairesine başvurarak ilamlı icra takibi başlatabilir.
Anlaşma tutanağı, tarafların iradelerini özgürce yansıttığı bir belge olduğundan, bu belgeye karşı kural olarak dava açılamaz. Ancak, anlaşmanın içeriğine aykırılık, irade fesadı veya tarafların ehliyetsizliği gibi durumlarda genel hükümler çerçevesinde hukuki yollara başvurulabilir.
Arabuluculuk sürecinde vekille temsilin önemi ve kapsamı
İşçi veya işveren, arabuluculuk görüşmelerine bizzat katılabileceği gibi, bir avukat aracılığıyla da temsil edilebilir. Vekil ile temsil, özellikle karmaşık hesaplamalar gerektiren kıdem ve ihbar tazminatı kalemlerinde tarafların haklarını koruması açısından işlevseldir. Avukat, arabuluculuk sürecinde tarafların hukuki menfaatlerini gözeterek, anlaşma metninin ileride icra edilebilirliğini denetler. Vekilin arabuluculuk görüşmelerine katılması durumunda, arabuluculuk tutanağının vekil tarafından da imzalanması gerekir. Tarafların vekille temsil edilmesi, sürecin daha profesyonel bir zeminde yürütülmesini sağlasa da, arabulucunun tarafları doğrudan bilgilendirme ve aydınlatma yükümlülüğü devam eder.
Arabuluculuk görüşmelerinde gizlilik ilkesi ve delil durumu
Arabuluculuk görüşmeleri, tarafların uyuşmazlığı çözmek amacıyla sundukları tekliflerin ve kabul ettikleri hususların gizli tutulması esasına dayanır. Bu süreçte tarafların yaptığı açıklamalar, sunduğu belgeler veya kabul beyanları, arabuluculuk süreci sonunda anlaşma sağlanamaması halinde mahkemede delil olarak kullanılamaz. Bu kural, tarafların çekinmeden çözüm önerileri sunabilmesi ve müzakere ortamının korunması için getirilmiştir. Görüşmeler sırasında tutulan notlar veya arabulucunun hazırladığı çalışma kağıtları, tarafların rızası olmaksızın mahkemeye sunulamaz veya tanık olarak dinlenemez. Ancak, arabuluculuk süreci dışında tarafların elinde bulunan ve uyuşmazlığın esasına ilişkin olan bağımsız delillerin, dava aşamasında mahkemeye sunulmasına bir engel bulunmamaktadır.
Arabuluculuk sürecinde tarafların irade serbestisi ve anlaşma metni
Arabuluculuk, tarafların kendi çözümlerini üretmelerine dayalı bir süreçtir; bu nedenle arabulucu, taraflara herhangi bir çözüm dayatamaz veya onları anlaşmaya zorlayamaz. Taraflar, kıdem ve ihbar tazminatı kalemlerinin tamamı üzerinde anlaşabilecekleri gibi, yalnızca belirli alacak kalemleri üzerinde de uzlaşabilirler. Anlaşma metni, tarafların üzerinde anlaştığı miktarları, ödeme planını ve varsa diğer şartları içermelidir. Anlaşma metninin, 6325 sayılı Kanun uyarınca icra edilebilirliğine ilişkin şerh alınması, ileride yaşanabilecek icra süreçlerinde kolaylık sağlar. Taraflar, anlaşma metnini imzaladıktan sonra, bu metinle bağlı hale gelirler ve aynı uyuşmazlık konusu hakkında yeniden dava açma haklarını kaybederler. Anlaşma metninin içeriği, iş hukukunun emredici hükümlerine aykırı olmamalıdır; aksi takdirde anlaşmanın geçerliliği tartışmalı hale gelebilir.
Sık Sorulan Sorular
Arabuluculukta anlaşamazsak dava açma hakkımız kaybolur mu?
Hayır, arabuluculukta anlaşamamak dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Aksine, anlaşamama durumunda düzenlenen son tutanak, dava açabilmek için gerekli olan dava şartının yerine getirildiğini kanıtlar.
İş ilişkisi devam ederken arabulucuya başvurulabilir mi?
Evet, iş ilişkisi devam ederken de tazminat hakları veya diğer işçilik alacakları için arabulucuya başvurulabilir. İşten ayrılmış olmak, arabuluculuk sürecini başlatmak için zorunlu bir şart değildir.
Arabuluculuk görüşmelerine katılmamak ne tür sonuçlar doğurur?
Görüşmelere geçerli bir mazeret bildirmeksizin katılmayan taraf, dava açılması durumunda kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir. Ayrıca, karşı tarafın vekili varsa vekâlet ücretinden de sorumlu tutulması mümkündür.
Arabuluculuk tutanağına karşı itiraz edilebilir mi?
Arabuluculukta varılan anlaşma ilam niteliğinde olduğu için kural olarak itiraz edilemez. Ancak irade fesadı (hata, hile, korkutma) gibi özel durumların varlığı halinde, genel mahkemelerde dava açılması mümkündür.