Yabancı yatırımcı için Türkiye’de şirket kurmak veya mevcut bir şirkete ortak olmak tek başına bütün hukuki süreci tamamlamaz. Doğrudan yatırım rejimi yatırım serbestisi ve yerli yatırımcıyla eşit muamele ilkelerini kabul eder. Buna karşılık şirketler hukuku, vergi, banka uyumu, çalışma izni, sektörel izinler, sözleşme ve para transferi kendi kurallarıyla yürür. En güvenli yöntem işlemi başlamadan önce hangi statü, hangi belge ve hangi kurum sorularını ayrı ayrı kontrol etmektir.
1. Yatırımın hukuki şeklini doğru tanımlayın
İlk hata şirket kuruluşu, mevcut şirkete pay devri, şube açılması ve irtibat bürosu gibi yapıları aynı işlem sanmaktır. Her modelin kuruluş amacı, yetkisi, sorumluluk yapısı ve sicil işlemleri farklıdır. Yatırımcının hedeflediği faaliyeti gerçekten hangi yapı karşılıyorsa o model seçilmelidir.
Şirket türü belirlenirken yalnız kuruluş kolaylığına bakılmamalıdır. Yönetim, sermaye, pay devri, imza yetkisi, kâr dağıtımı, yeni yatırımcı alınması ve ileride ortaklıktan çıkış gibi başlıklar baştan değerlendirilmelidir. Yabancı yatırımcıyla yerli yatırımcı arasında eşit muamele ilkesi bulunması, özel kanunlardaki sektörel izin veya sınırlamaları ortadan kaldırmaz.
2. Sermaye ve banka hareketinin gerçek sebebini belgeleyin
Yurt dışından gelen her para sermaye değildir. Para sermaye taahhüdü, sermaye avansı, ortak borcu, kredi, mal veya hizmet bedeli gibi farklı sebeplere dayanabilir. Banka açıklaması, muhasebe kaydı ve şirket kararı aynı işlemi farklı şekilde tanımlarsa daha sonra açıklama ihtiyacı doğar. Bu nedenle para hareketinden önce hukuki sebep netleştirilmelidir.
Yatırımın ilerleyen aşamasında kâr veya başka yatırım gelirleri yurt dışına aktarılacaksa kâr dağıtım kararı, vergi kaydı ve banka belgeleri birbirini desteklemelidir. Transfer serbestisi işlemin kaynağını belgelemeyi gereksiz hale getirmez. Özellikle büyük veya sıra dışı ödemelerde fonun kaynağı ve nihai yararlanıcı bilgileri bakımından banka uyum süreçleri de dikkate alınmalıdır.
3. Şirket ortaklığı ile çalışma hakkını karıştırmayın
Yabancı kişinin şirkete ortak veya yönetici olması otomatik olarak Türkiye’de çalışma hakkı verdiği anlamına gelmez. Şirketler hukuku bakımından geçerli bir ortaklık kurulmuş olabilir fakat kişinin Türkiye’de fiilen çalışması çalışma mevzuatı bakımından ayrıca değerlendirilir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve güncel idari uygulama bu noktada ayrı kontrol edilmelidir.
İkamet izni, çalışma izni, vatandaşlık ve yatırımcı sıfatı birbirinin yerine geçen statüler değildir. Bir dosyada yapılan yatırım veya alınan izin diğer statünün bütün şartlarının otomatik sağlandığı anlamına gelmez. Başvuru dosyaları kendi hukuki dayanaklarına göre hazırlanmalıdır.
4. Vergi ve sözleşme kayıtlarını banka hareketiyle eşleştirin
Ticari sözleşmede başka, faturada başka ve banka transferinde başka ödeme sebebi kullanılması dosyayı zayıflatır. Sözleşmenin tarafı, mal veya hizmetin niteliği, ödeme takvimi, para birimi ve nihai yararlanıcı bilgileri kurumsal kayıtlarla uyumlu olmalıdır. Özellikle grup şirketleri arasındaki işlemlerde hangi şirketin borçlu ve hangi şirketin alacaklı olduğu açıkça gösterilmelidir.
Vergi sonuçları ödemenin türüne ve tarafların statüsüne göre değişebilir. Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, stopaj ve diğer vergisel sonuçlar transfer günündeki kurallara göre somut işlem özelinde incelenmelidir. Değişebilir oranların eski bilgiye dayanarak otomatik uygulanması risklidir.
5. Sektörel izinleri ve taşınmaz işlemlerini ayrıca inceleyin
Şirketin ticaret siciline tescil edilmiş olması her sektörde faaliyete başlayabileceği anlamına gelmez. Finans, enerji, sağlık, eğitim, savunma ve benzeri düzenlenmiş alanlarda özel izin, lisans veya bildirim yükümlülükleri bulunabilir. Faaliyet konusu ile ilgili yetkili kurum ve güncel şartlar yatırım yapılmadan önce belirlenmelidir.
Taşınmaz edinimi söz konusuysa yatırımcının ve şirketin yapısı, taşınmazın konumu ve niteliği ile özel sınırlamalar ayrıca değerlendirilir. Kişisel veri işlenecekse KVKK yükümlülükleri de ayrı uyum başlığıdır. Doğrudan yatırım rejimi bu özel düzenlemeleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
6. Çıkış ve uyuşmazlık senaryosunu yatırım başında düzenleyin
Yatırım sözleşmelerinde yalnız para girişini düzenleyip pay satışı, ortaklıktan çıkış, değerleme, kâr dağıtımı ve uyuşmazlık çözümünü sona bırakmak sık yapılan hatalardandır. Ortaklar arasında kilitlenme yaşandığında sözleşmede çıkış mekanizması yoksa ticari sorun hukuki uyuşmazlığa dönüşebilir.
Pay devri sınırlamaları, önalım veya beraber satış mekanizmaları, değerleme yöntemi, temettü politikası ve tahkim veya mahkeme seçimi yatırım başlamadan ele alınmalıdır. Kararın nerede uygulanacağı ve tarafların malvarlığının hangi ülkelerde bulunduğu da uyuşmazlık çözüm maddesi tasarlanırken dikkate alınmalıdır.
7. Tek bir uyum dosyası oluşturun
Yatırım sürecinin sonunda sicil belgeleri, pay sahipliği kayıtları, imza yetkileri, banka dekontları, önemli sözleşmeler, vergi belgeleri ve izinler tek kronoloji içinde saklanmalıdır. Böylece daha sonraki yatırım turu, denetim, kâr transferi veya ortaklık değişikliğinde belgenin kaynağı hızlıca bulunabilir.
Her para hareketi için tarih, tutar, gönderen, alıcı ve hukuki sebep bilgisinin aynı dosyada bulunması özellikle faydalıdır. Belge sayısını artırmak yerine her belgenin hangi işlemi doğruladığını açık hale getirmek hedeflenmelidir.
Yabancı yatırım işlemlerinde sorunların önemli bölümü tek bir ağır hatadan değil, sicil, banka, muhasebe ve sözleşme kayıtlarının birbirinden farklı şeyler söylemesinden çıkar. Aynı ticari gerçeği bütün kayıtlarda tutarlı biçimde göstermek en güçlü önleyici kontroldür.
Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Sık Sorulan Sorular
Şirkete ortak olmak çalışma izni yerine geçer mi?
Hayır. Ortaklık şirketler hukuku bakımından, Türkiye’de fiilen çalışma hakkı ise çalışma mevzuatı bakımından ayrı değerlendirilir.
Yurt dışından gelen para otomatik olarak sermaye midir?
Hayır. Ödemenin sermaye, kredi, ortak borcu veya sözleşme bedeli gibi gerçek hukuki sebebi belirlenmelidir.
Şirket kuruluşu bütün sektör izinlarını tamamlar mı?
Hayır. Düzenlenmiş sektörlerde faaliyet izni, lisans veya bildirim şartı ayrıca bulunabilir.