Aile ikamet izni, Türkiye’de bulunan bir kişinin aile bağının korunması amacıyla belirli yabancı aile üyelerine verilen ikamet türüdür. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 34 ila 37. maddeleri ile uygulama yönetmeliği temel çerçeveyi belirler. Aile ikamet izni yalnız evlilik belgesine bakılarak verilen otomatik bir statü değildir. Destekleyicinin hukuki konumu, geliri, sigorta ve adres durumu, aile bağının gerçekliği, çocuğun yaşı ve bağımlılık durumu birlikte değerlendirilir.
Kimlerin aile ikamet iznine başvurması mümkündür?
Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesi kapsamındaki kişilerin, Türkiye’de geçerli ikamet izni bulunan yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin belirli aile üyelerine aile ikamet izni düzenlenebilir. Kanunun temel olarak koruduğu kişiler yabancı eş, kişinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğu ile kişinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğudur.
Bu düzenleme nedeniyle aile ikamet iznini yalnız Türk vatandaşıyla evli yabancıların kullanabileceğini düşünmek yanlıştır. Geçerli bir ikamet iznine sahip yabancı da şartları sağladığında destekleyici olabilir. Buna karşılık her akrabalık aile ikamet izni hakkı doğurmaz. Anne, baba, kardeş veya geniş aile bağı kural olarak bu izin türünün doğrudan kapsamına girmez ve uygun başka bir ikamet türünün incelenmesi gerekir.
Eş bakımından hangi noktalar incelenir?
Evliliğin hukuken geçerli ve fiilen gerçek olması beklenir. Sadece ikamet izni elde etmek amacıyla yapıldığı değerlendirilen evliliklerde izin verilmemesi veya verilmiş iznin iptali gündeme gelebilir. İdare aynı adreste yaşama, ortak hayatın varlığı, eşlerin birbirine ilişkin bilgileri ve evliliğin koşulları gibi olguları inceleyebilir. Ancak inceleme, özel hayat ve aile hayatına saygı ilkesi gözetilerek somut olaya dayanmalıdır.
Yabancının birden fazla eşi bulunuyorsa eşlerden yalnız birine aile ikamet izni düzenlenebilir. Bununla birlikte çocukların durumu ayrıca değerlendirilir ve koşulları taşıyan çocukların tamamı bakımından izin mümkün olabilir.
Çocuklar için aile ikamet izni nasıl değerlendirilir?
Ergin olmayan yabancı çocuklar ile ergin olsa da hukuken veya fiilen bağımlı durumda bulunan yabancı çocuklar kapsama girebilir. Çocuğun ortak velayeti Türkiye dışında bulunan diğer ebeveynle paylaşılıyorsa, aile ikamet izni başvurusunda diğer ebeveynin muvafakati gerekebilir. Çocuğun üstün yararı, velayet kararı, nüfus veya doğum kayıtları ve aile bağını gösteren belgeler dosyada önem taşır.
Destekleyicinin hangi şartları taşıması beklenir?
Destekleyici bakımından gelir, sağlık sigortası, adres kaydı ve aile düzenine ilişkin güvenilirlik şartları aranır. Kanundaki genel sistemde toplam gelirin asgari ücret seviyesinin altında olmaması ve ailedeki kişi başına düşen gelirin de belirli alt sınırı karşılaması beklenir. Aile bireylerinin tamamını kapsayan sağlık güvencesi, adres kayıt sisteminde kayıt ve gerekli durumlarda Türkiye’de belirli süre ikamet etmiş olma şartı da önemlidir. Destekleyicinin aile düzenine karşı suçlar yönünden geçmişi de kanundaki ölçütler içinde değerlendirilir.
Bu şartların her olayda aynı şekilde uygulanacağını varsaymak doğru değildir. Destekleyicinin Türk vatandaşı, ikamet izinli yabancı, mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi olması bazı şartların uygulanmasını etkileyebilir. Dosya, destekleyicinin statüsüne göre kurulmalıdır.
Aile ikamet izni ne kadar süreyle verilir?
Aile ikamet izni her defasında en fazla üç yıla kadar düzenlenebilir. Destekleyici yabancının kendi ikamet izni daha kısa süreliyse aile üyesine verilecek izin destekleyicinin izin süresini aşamaz. Bu nedenle başvuru tarihindeki pasaport süresi ve destekleyicinin mevcut izin süresi de pratik sonucu belirler.
Aile ikamet izni çalışma hakkı verir mi?
İkamet izni ile çalışma izni aynı hukuki kurum değildir. Aile ikamet izni sahibi olmak yabancıya kendiliğinden her işte çalışma hakkı vermez. Çalışma faaliyeti için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamındaki çalışma izni veya muafiyet koşulları ayrıca incelenmelidir. Geçerli çalışma izninin ikamet bakımından sonuç doğurması ile aile ikamet izninin çalışma hakkı vermesi birbirine karıştırılmamalıdır.
Boşanma veya destekleyicinin durumunun değişmesi ne olur?
Evliliğin sona ermesi, destekleyicinin ikamet hakkını kaybetmesi veya aile bağının şartlarının ortadan kalkması aile ikamet izninin devamını etkileyebilir. Bununla birlikte kanunda, belirli süre Türk vatandaşıyla evli kalmış kişiler ve aile içi şiddet mağdurları gibi durumlar bakımından başka ikamet türüne geçiş imkânları bulunabilir. Bu nedenle boşanma gerçekleştiğinde yalnız mevcut kartın son tarihine bakmak yerine statü değişikliği ihtimali zamanında değerlendirilmelidir.
Başvuruda hangi belgeler kritik önemdedir?
- Geçerli pasaport ve yabancı kimlik bilgileri
- Evlilik, doğum ve velayet bağını gösteren resmi belgeler
- Destekleyicinin vatandaşlık veya ikamet statüsünü gösteren belgeler
- Gelir ve geçim gücüne ilişkin kanıtlar
- Aile bireylerini kapsayan sağlık sigortası
- Adres kayıt ve konaklama belgeleri
- Yurt dışından alınan belgelerde gerektiğinde apostil, tasdik ve Türkçe tercüme
Belgenin yalnız mevcut olması yeterli değildir. Belgenin hangi makamca düzenlendiği, güncelliği, tasdik zinciri ve kişi bilgilerinin pasaportla uyumu kontrol edilmelidir. İsim ve soyadı yazım farkları yabancılar hukukunda sık gecikme nedenidir.
Aile ikamet izni dosyasının merkezinde yalnız nikâh belgesi değil, destekleyicinin statüsü ile gerçek ve sürdürülebilir aile hayatının birlikte ispatı vardır.
Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Sık Sorulan Sorular
Türk vatandaşıyla evlenen yabancı otomatik ikamet izni alır mı?
Hayır. Evlilik başvuru için güçlü bir hukuki bağdır ancak kanuni şartlar ayrıca değerlendirilir ve başvuru yapılması gerekir.
Aile ikamet izniyle çalışabilir miyim?
Aile ikamet izni tek başına genel çalışma yetkisi vermez. Çalışma izni veya muafiyet şartları ayrıca incelenir.
Çocuk için diğer ebeveynin onayı gerekir mi?
Ortak velayet veya velayet hakkının başka bir ebeveynde bulunduğu durumlarda muvafakat ve velayet belgeleri gerekebilir.
Aile ikamet izni kaç yıl verilebilir?
Her defasında en fazla üç yıl verilebilir ve destekleyici yabancının izin süresini aşamaz.