Kefalet sözleşmesinin geçerli bir şekilde kurulabilmesi için sözleşmenin yazılı olarak düzenlenmesi, kefilin sorumlu olacağı azami miktarın ve kefalet tarihinin sözleşmede açıkça yer alması zorunludur. Bu temel şekil şartlarına ek olarak, kefilin söz konusu azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda bu sıfatla yükümlülük altına girdiğini bizzat kendi el yazısıyla yazması geçerlilik için mutlak bir koşuldur.
Sözleşmenin geçerliliği için mutlaka yazılı bir metin düzenlenmesi gerekir.
Azami miktar, tarih ve müteselsil sorumluluk ibaresi kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır.
Gerçek kişi kefillerde, istisnalar hariç, eşin yazılı rızasının alınması zorunludur.
Kefalet Sözleşmesinde Şekil Şartları Nelerdir?
Kefalet sözleşmesi, asıl borçlunun borcunu ifa etmemesi durumunda kefilin kişisel sorumluluğunu doğuran bir işlemdir. Türk Borçlar Kanunu uyarınca bu sözleşmenin geçerliliği, kanunda öngörülen katı şekil şartlarına bağlanmıştır. Sözleşmenin tamamının matbu metinlerden oluşması ve kefilin sadece imza atması, el yazısı şartını karşılamadığı için sözleşmeyi geçersiz kılmaktadır.
Kefilin kendi el yazısıyla yazması gereken unsurlar; sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil sıfatıyla sorumluluk üstlendiğine dair beyandır. Bu unsurların eksikliği veya başkası tarafından yazılmış olması, sözleşmenin hukuki sonuç doğurmasını engeller. Sözleşme kurulduktan sonra kefilin sorumluluğunu artıran her türlü değişiklik de aynı şekil şartlarına tabidir.
Gerçek Kişi Kefillerde Eşin Rızası Nasıl Alınır?
Gerçek kişi kefillerin, eşlerinin yazılı rızasını almadan kefalet sözleşmesi kurmaları kural olarak geçersizdir. Bu rızanın, kefalet sözleşmesinin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmiş olması gerekir. Eşin rızası, kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartlarından biri olup, bu rıza olmadan yapılan işlemler hukuki sonuç doğurmaz.
Ticari işletme sahibi olan veya ticaret şirketlerinde ortak ya da yönetici konumunda bulunan kişilerin, kendi işletmeleri veya şirketleri için verdikleri kefaletlerde eşin rızası aranmaz. Bu istisna, ticari faaliyetlerin işleyişini kolaylaştırmak amacıyla getirilmiştir. Ancak bu istisna dışındaki durumlarda, eşin rızasının alınmaması kefalet sözleşmesinin geçersizliğine yol açan temel bir eksikliktir.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Kefalet sözleşmelerinde şekil şartları, kefilin korunması amacıyla oldukça katı düzenlenmiştir. Özellikle azami miktar, tarih ve müteselsil sorumluluk ibaresinin kefilin kendi el yazısıyla yazılması, sözleşmenin geçerliliği için vazgeçilmezdir. Uygulamada matbu metinlerin altına atılan imzaların yeterli olduğu yanılgısı, sözleşmenin geçersizliği ile sonuçlanabilmektedir. Ayrıca gerçek kişi kefillerde eş rızasının alınması, ticari istisnalar dışında, sözleşmenin sıhhati için mutlaka kontrol edilmesi gereken bir diğer kritik unsurdur. Bu şekil kurallarına uyulmaması, kefalet ilişkisinin hukuki dayanağını tamamen ortadan kaldırabilir.”
Sözleşmenin İfası ve Sona Ermesi Nasıl Gerçekleşir?
Kefalet sözleşmesinin ifası, asıl borçlunun borcunu vadesinde yerine getirmemesi durumunda gündeme gelir. Alacaklı, borçlunun temerrüdü halinde kefile başvurarak borcun ifasını talep edebilir. Kefilin sorumluluğu, sözleşmede belirlenen azami miktar ile sınırlı olup, bu miktarı aşan bir talep kefil tarafından reddedilebilir.
Sözleşme, asıl borcun sona ermesiyle birlikte kendiliğinden sona erer. Asıl borcun ödenmesi, ibra edilmesi veya başka bir sebeple ortadan kalkması, kefilin sorumluluğunu da sona erdirir. Kefilin ölümü durumunda ise kefalet sona ermez; kefilin mirasçıları, miras payları oranında ve sözleşmedeki sınırlar dahilinde sorumluluklarını sürdürürler.
Kefalet Sözleşmesinde Sorumluluk Kapsamı ve Sınırları
Kefilin sorumluluğu, sözleşmede açıkça belirtilen azami miktar ile sınırlı olup, bu miktar kefilin üstlendiği en yüksek yükümlülük tutarını ifade eder. Sözleşmede bir azami miktar belirlenmemişse, kefalet sözleşmesi geçersiz kabul edilir; zira kefilin sorumluluğunun belirsiz olması kanun koyucu tarafından engellenmiştir. Bu miktar, asıl borcun faizlerini, icra takibi masraflarını ve diğer ferileri de kapsayacak şekilde belirlenebilir.
Kefalet sözleşmesinde yer alan sorumluluk kapsamı, asıl borçlunun borcunun türüne göre değişiklik gösterebilir. Eğer kefalet, belirli bir borç için verilmişse, kefil yalnızca o borçtan sorumludur; ancak gelecekte doğacak veya süregelen borçlar için verilen kefaletlerde, kefilin sorumluluğunun başlangıcı ve bitişi net bir şekilde tanımlanmalıdır. Kefil, asıl borçlunun borcunu ifa etmemesi durumunda, yalnızca sözleşmede kararlaştırılan azami miktara kadar ve asıl borcun muaccel olduğu tarihten itibaren sorumludur.
Kefalet Sözleşmesinde Temerrüt ve İfa Engelleri
Alacaklının kefile başvurabilmesi için asıl borçlunun borcunu vadesinde ödememesi ve temerrüde düşmesi temel şarttır. Adi kefalette alacaklı, asıl borçluya karşı icra takibi başlatıp aciz belgesi almadıkça veya borçlu hakkında iflas kararı verilmedikçe kefile başvuramaz. Müteselsil kefalette ise alacaklı, asıl borçlunun borcunu ödememesi halinde doğrudan kefile başvurma hakkına sahiptir; ancak bu durumda dahi kefilin, asıl borçlunun borcu ödemediğine dair bildirim alması gerekir.
Kefil, asıl borçlunun sahip olduğu defileri alacaklıya karşı ileri sürme hakkına sahiptir. Örneğin, asıl borç zamanaşımına uğramışsa veya borçlu borcu daha önce ifa etmişse, kefil bu durumları alacaklıya karşı bir savunma aracı olarak kullanabilir. Ayrıca, kefilin borcu ödemesi durumunda, ödediği miktar oranında alacaklının haklarına halef olacağı unutulmamalıdır; bu sayede kefil, asıl borçluya karşı rücu davası açarak ödediği tutarı talep edebilir.
Kefalet Sözleşmesinin Geçersizlik Halleri ve İptal Süreçleri
Sözleşmenin kurulması sırasında kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması, sözleşmenin baştan itibaren geçersiz olmasına yol açar. Özellikle kefilin el yazısıyla yazması gereken unsurların eksikliği veya eşin rızasının alınması gereken durumlarda bu rızanın bulunmaması, sözleşmenin hukuki sonuç doğurmasını engeller. Bu tür geçersizlik hallerinde, taraflar birbirlerine verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri isteyebilirler.
Kefalet sözleşmesi, irade sakatlığı halleri olan hata, hile veya korkutma durumlarında da iptal edilebilir. Kefil, sözleşmeyi imzalarken yanıltılmışsa veya baskı altında bırakılmışsa, bu durumu öğrendiği tarihten itibaren belirli bir süre içerisinde sözleşmeyi iptal etme hakkını kullanabilir. Sözleşmenin iptali, kefilin borçtan kurtulmasını sağlasa da, bu durumun ispatı kefile aittir ve genellikle yazılı delillerle desteklenmesi gerekir.
Uygulama Notu: Kefalet sözleşmelerinde el yazısı ile yazılması gereken unsurların (tarih, miktar, müteselsil sıfatı) eksikliği, sözleşmenin geçersizliği için yeterli bir sebeptir. Sözleşme metninin tamamının matbu olması ve kefilin sadece imza atması, kanunun aradığı koruma amacını karşılamaz.
Sık Sorulan Sorular
Kefalet sözleşmesinde el yazısı şartı neden önemlidir?
El yazısı şartı, kefilin üstlendiği yükümlülüğün ciddiyetini kavramasını sağlamak amacıyla getirilmiş bir koruma mekanizmasıdır. Bu şartın yerine getirilmemesi sözleşmenin geçersizliğine neden olur.
Müteselsil kefalet ile adi kefalet arasındaki fark nedir?
Müteselsil kefalette alacaklı, asıl borçluya başvurmadan doğrudan kefile başvurabilir. Adi kefalette ise alacaklının öncelikle asıl borçluya karşı yasal yolları tüketmesi gerekir.
Kefalet sözleşmesi sözlü olarak kurulabilir mi?
Hayır, kefalet sözleşmesi mutlaka yazılı şekilde yapılmalıdır. Sözlü olarak yapılan kefalet taahhütleri hukuken geçerli bir sonuç doğurmaz.