Hasta dosyasına öncelikle hastanın kendisi erişebilir; bunun yanı sıra hastanın yasal temsilcisi veya hastanın açık rızasıyla yetkilendirdiği vekili de bu verilere erişim hakkına sahiptir. Sağlık hizmetinin sunumunda görevli olan sağlık personeli ise yalnızca hastanın tedavisiyle doğrudan ilgili oldukları süre boyunca ve bu hizmetin gerektirdiği ölçüde verilere erişebilir.
Erişim Hakkının Hukuki Dayanağı ve Kapsamı
Türkiye hukukunda hasta dosyası, hastanın sağlık geçmişini, teşhis ve tedavi süreçlerini içeren özel nitelikli kişisel veri statüsündeki belgeler bütünüdür. Hastanın bu kayıtlara erişimi, Anayasa’nın kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Hasta Hakları Yönetmeliği ile güvence altına alınmıştır.
Hasta, sağlık kuruluşuna başvurarak kendi tıbbi kayıtlarını inceleme ve bir suretini alma hakkına sahiptir. Bu hak, kliniğin iç evrakı veya ticari sır gerekçesiyle engellenemez; zira sağlık verileri üzerindeki temel tasarruf yetkisi hastaya aittir.
Kimler, Hangi Şartlarla Erişebilir?
- Hasta: Doğrudan kendi dosyasına erişebilir.
- Yasal Temsilci veya Vasi: Hastanın kısıtlı olması veya küçük olması durumunda, veli veya vasi yasal temsilci sıfatıyla erişim sağlayabilir.
- Vekil: Hastanın özel olarak yetkilendirdiği vekili, vekaletnamesinde özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi ve aktarılmasına dair açık bir hüküm bulunması kaydıyla erişim sağlayabilir.
- Sağlık Personeli: Sadece hastanın tedavisiyle doğrudan ilgili olan hekimler ve sağlık çalışanları, tedavi süreciyle sınırlı olmak üzere erişim yetkisine sahiptir.
Örnek olay: Bir kişi, geçirdiği operasyona dair epikriz raporunu almak için hastaneye başvurur. Hastane, bu verinin ancak mahkeme kararıyla verilebileceğini iddia eder. Oysa hasta, kendi sağlık verisine erişim hakkı kapsamında, herhangi bir yargı kararına ihtiyaç duymadan yazılı başvuru ile dosya suretini talep edebilir.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Hasta dosyasına erişim hakkı, hastanın kendi verileri üzerindeki temel kontrol yetkisini ifade eder. Uygulamada en sık karşılaşılan hata, genel vekaletnamelerin sağlık verileri gibi özel nitelikli verileri kapsadığının varsayılmasıdır. Vekaletnamede açık bir yetkilendirme bulunmadığı sürece, üçüncü kişilerin bu verilere erişimi mümkün değildir. Ayrıca, tıbbi uygulama kusuru iddialarında dosya içeriği bir delil kaynağı olsa da, bu erişim hakkı aydınlatılmış onam sürecinden bağımsız bir bilgi edinme prosedürü olarak değerlendirilmelidir.”
Kamu ve Özel Sağlık Kuruluşlarında Başvuru Farkı
Başvuru süreci, sağlık kuruluşunun türünden bağımsız olarak temel hasta hakları çerçevesinde yürütülür. Kamu kuruluşlarında başvurular genellikle hastane yönetimine veya hasta hakları birimlerine yazılı olarak yapılırken, özel kuruluşlarda kurumun veri sorumlusu birimine veya hasta hakları departmanına başvurulur.
Her iki durumda da veri sorumlusu, talebi Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre değerlendirmekle yükümlüdür. Başvurunun reddedilmesi durumunda, gerekçenin hukuki dayanağının açıkça belirtilmesi zorunludur.
Aydınlatma/Rıza ile Tıbbi Uygulama Kusurunu Ayırmak
Aydınlatılmış onam, hastanın tedaviye başlamadan önce riskler ve seçenekler hakkında bilgilendirilip onay vermesidir; bu süreç hastanın dosyasına erişim hakkından bağımsız, tedavi öncesi bir aşamadır. Tıbbi uygulama kusuru iddiası ise tedavi sürecinde bir hata yapıldığı varsayımına dayanır.
Hasta, bu iddiayı incelemek için dosyasına erişmek istediğinde, bu talep bir bilgi edinme hakkıdır. Dosyaya erişim, kusurun varlığını kanıtlamak için bir araçtır; ancak dosyanın kendisi tek başına kusurun varlığını doğrudan ispatlamaz.
Vefat Eden Hastanın Tıbbi Kayıtlarına Erişim Koşulları
Hastanın vefatı durumunda, sağlık verileri üzerindeki gizlilik yükümlülüğü kendiliğinden sona ermez; ancak mirasçılar, tereke üzerindeki hakları ve hastanın sağlığındaki iradesi doğrultusunda belirli verilere erişim talep edebilir. Mirasçıların bu talebi, hastanın sağlığında verilerin gizli tutulmasına dair açık bir talimatı bulunmadığı sürece, mirasçılık belgesi ile birlikte sağlık kuruluşuna sunulmalıdır. Sağlık kuruluşu, verilerin paylaşılmasının hastanın kişilik haklarına veya üçüncü kişilerin mahremiyetine zarar verip vermeyeceğini değerlendirerek, yalnızca ilgili ve gerekli olan kısımları paylaşmakla yükümlüdür.
Mirasçıların erişim hakkı, hastanın tıbbi geçmişine dair bilgi edinme ve olası bir tıbbi uygulama kusuru iddiasını araştırma amacıyla sınırlıdır. Eğer hasta sağlığında verilerinin ölümünden sonra dahi üçüncü kişilerle paylaşılmasını yasaklamışsa, bu irade beyanı sağlık kuruluşu tarafından dikkate alınmalıdır. Bu tür başvurularda, mirasçılık belgesinin aslı veya onaylı sureti ile birlikte, talebin amacını belirten yazılı bir dilekçe verilmesi, sürecin hukuki dayanağını güçlendiren temel bir belgeleme yöntemidir.
Sigorta ve Tazminat Süreçlerinde Veri Paylaşımı
Sigorta şirketleri veya tazminat süreçlerinde görevli kurumlar, hastanın sağlık verilerine erişim sağlamak istediklerinde, hastanın veya yasal temsilcisinin açık rızasını içeren özel bir muvafakatnameyi ibraz etmek zorundadır. Sağlık kuruluşu, genel bir vekaletname veya sigorta poliçesi genel şartlarına dayanarak yapılan veri taleplerini, kişisel verilerin korunması ilkeleri gereği reddetmelidir. Veri paylaşımı, yalnızca sigorta sözleşmesinin ifası veya tazminatın hesaplanması için zorunlu olan tıbbi verilerle sınırlandırılmalı ve bu verilerin amacı dışında kullanılmayacağına dair taahhüt alınmalıdır.
Tazminat süreçlerinde, hastanın sağlık dosyasının bir kısmının veya tamamının paylaşılması, verinin anonimleştirilip anonimleştirilemeyeceği kriterine göre şekillenir. Eğer talep edilen veriler, hastanın kimliğini doğrudan ifşa etmeden de sigorta işlemini gerçekleştirmeye yetiyorsa, sağlık kuruluşu verileri anonimleştirerek paylaşmayı tercih etmelidir. Bu uygulama, hastanın mahremiyetini korurken, sigorta veya tazminat sürecinin hukuki gerekliliklerini yerine getirmeyi sağlar. Başvuru sahiplerinin, talep ettikleri verilerin hangi amaçla kullanılacağını açıkça belirtmeleri, sağlık kuruluşunun veri aktarım kararını hızlandıran ve hukuki sorumluluğu azaltan bir unsurdur.
Sağlık Kuruluşlarının Veri Paylaşımında Red Gerekçeleri
Sağlık kuruluşları, hasta dosyasına erişim talebini reddederken, bu kararı somut ve hukuki bir gerekçeye dayandırmak zorundadır; “kurum politikası” veya “iç prosedür” gibi soyut ifadeler, reddin hukuki dayanağı olarak kabul edilemez. Red gerekçesi, KVKK kapsamında verinin üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmesi, hastanın açık rızasının bulunmaması veya verinin güvenliğinin sağlanamaması gibi somut risklere dayanmalıdır. Eğer talep edilen veriler, başka bir hastanın sağlık verileriyle iç içe geçmişse, sağlık kuruluşu ilgili kısımları ayıklayarak veya maskeleyerek hastaya sunmakla yükümlüdür.
Başvurunun reddedilmesi durumunda, hastanın veya yasal temsilcisinin, Kişisel Verileri Koruma Kurumu’na şikayet hakkı saklıdır. Bu süreçte, sağlık kuruluşunun verdiği yazılı ret cevabı, şikayet dilekçesinin en önemli ekidir. Sağlık kuruluşunun, talebi reddederken hastayı başvuru yolları ve itiraz süreleri hakkında bilgilendirmesi, hasta hakları mevzuatının bir gereğidir. Yazılı ret cevabı almadan yapılan sözlü itirazlar, idari süreçlerde ispat yükümlülüğünü yerine getirmeyi zorlaştırdığından, her türlü talebin kayıt altına alınması ve yazılı olarak sonuçlandırılması, hak kaybını önleyen en etkili yöntemdir.
Sık Sorulan Sorular
Avukatım genel vekaletname ile dosyamı alabilir mi?
Hayır, avukatların sağlık verilerine erişimi için vekaletnamede özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi ve aktarılmasına dair özel bir yetki bulunması zorunludur.
Boşanmış ebeveynler çocuğun sağlık verilerine erişebilir mi?
Velayet sahibi ebeveyn doğrudan erişebilir. Velayet sahibi olmayan ebeveyn ise çocuğun üstün yararı gözetilerek, adres ve iletişim bilgileri maskelenmek suretiyle sağlık durumuna ilişkin verilere erişebilir.
Yanlış başvurudan nasıl kaçınırım?
Talebinizi mutlaka yazılı olarak yapın ve Hasta Hakları Yönetmeliği ile KVKK’ya atıfta bulunun. Sözlü taleplerin reddedilmesi durumunda ispat güçlüğü yaşanabilir.