Rekabet ihlali yalnız idari para cezası doğurmaz. İhlal nedeniyle malvarlığı zararı oluşan kişiler veya işletmeler, şartları varsa özel hukuk yoluyla tazminat talep edebilir. Kartel nedeniyle daha yüksek fiyat ödeyen müşteri, dışlayıcı davranış nedeniyle pazardan uzaklaştırılan rakip veya rekabetçi koşullar bozulduğu için gelir kaybı yaşayan teşebbüs buna örnek olabilir.
Kimler talep sahibi olabilir?
Davacının ihlalden doğrudan veya hukuken korunabilir biçimde etkilendiğini göstermesi gerekir. Ürünü ihlale katılan teşebbüsten doğrudan alan müşteri ile dağıtım zincirinin altındaki dolaylı alıcının zarar hesabı aynı değildir. Zararın sonraki müşterilere yansıtılıp yansıtılmadığı da inceleme konusu olabilir.
İhlal nasıl ortaya konulur?
Rekabet Kurulu kararı önemli delil niteliği taşıyabilir, ancak özel hukuk davasında taraf sıfatı, zarar, kusur ve nedensellik gibi unsurlar ayrıca değerlendirilir. Kurul dosyası bulunmayan bir uyuşmazlıkta rekabet ihlalinin varlığının hangi delillerle ispatlanacağı daha kapsamlı ekonomik ve hukuki inceleme gerektirir.
Zarar nasıl hesaplanır?
Temel soru ihlal olmasaydı davacının ekonomik durumunun ne olacağıdır. Kartel dosyasında rekabetçi fiyat ile gerçekleşen fiyat arasındaki fark, dışlama dosyasında kaybedilen satış veya kâr, başka dosyalarda ise artan maliyet veya değer kaybı hesaplanabilir. Karşılaştırılabilir dönem, bölge, ürün ve şirket verileri seçilmelidir.
Nedensellik bağı
Her ekonomik kayıp rekabet ihlalinden kaynaklanmaz. Döviz, hammadde, talep daralması, yeni rakipler, şirketin kendi yönetim kararları ve sektör şokları zararı etkileyebilir. Ekonomik analiz bu alternatif nedenleri ayırarak ihlal ile zarar arasındaki bağı göstermelidir.
Yansıtma savunması
Davacı ödediği yüksek fiyatın tamamını kendi müşterilerine yansıtmışsa gerçek zarar miktarı tartışılabilir. Buna karşılık yüksek fiyat nedeniyle satış hacmi düşmüş veya başka kayıplar oluşmuş olabilir. Bu nedenle yalnız fatura farkına bakmak yeterli değildir.
Katlı tazminat tartışması
4054 sayılı Kanunda belirli koşullarda zararın katına kadar tazminata hükmedilebilmesine ilişkin hükümler bulunmaktadır. Bunun uygulanması otomatik değildir. İhlalin niteliği, tarafların kast veya ağır ihmal durumu ve kanuni şartlar somut dosyada değerlendirilmelidir.
Bilirkişi ve veri yönetimi
Satış verileri, fiyat serileri, maliyetler, pazar payları, müşteri listeleri ve muhasebe kayıtları ekonomik modelin temelidir. Veri setinin eksik veya farklı dönemlerden olması sonucu ciddi biçimde değiştirebilir. Bilirkişi raporunda kullanılan yöntem ve varsayımlar denetlenebilir olmalıdır.
Birden fazla ihlalci
Kartel gibi birden fazla teşebbüsün katıldığı ihlallerde sorumluluğun kapsamı, birlikte davranış, zarar ve rücu ilişkileri ayrıca değerlendirilir. Davacının hangi şirketten hangi zarar kalemini istediğini açık kurması gerekir.
Sonuç
Rekabet tazminat davası klasik alacak davasından daha yoğun ekonomik veri gerektirir. İhlal, zarar ve nedensellik bağı ayrı ayrı ispatlanmalı, karşı olgusal senaryo tutarlı kurulmalı ve zarar hesabı gerçek ticari kayıtlarla desteklenmelidir.