El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın baştan sona kendi el yazısıyla yazdığı, düzenleme tarihini yıl, ay ve gün olarak belirttiği ve imzaladığı bir ölüme bağlı tasarruf belgesidir. Bu belge, noter veya tanık huzuruna gerek kalmaksızın, mirasbırakanın kendi imkanlarıyla hazırlayabileceği yasal bir vasiyetname türüdür. Geçerlilik için metnin tamamının mirasbırakanın el yazısı olması, tarih içermesi ve imza taşıması zorunludur.
Metnin tamamı, başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalıdır.
Belgenin düzenlendiği yıl, ay ve gün mutlaka açıkça belirtilmelidir.
Metnin sonuna mirasbırakanın kendi el yazısıyla atılmış imza bulunmalıdır.
El Yazılı Vasiyetname Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gereken Şekil Şartları
Türk Medeni Kanunu uyarınca, el yazılı vasiyetnamenin geçerliliği tamamen şekil şartlarına bağlıdır. Belgenin tamamının mirasbırakan tarafından yazılması, vasiyetnamenin gerçekliğini ve iradeyi yansıttığını kanıtlar. Bilgisayar, daktilo veya başka bir araçla oluşturulan metinler, üzerine imza atılmış olsa dahi el yazılı vasiyetname olarak kabul edilmez.
Tarih atma zorunluluğu, vasiyetnamenin düzenlendiği sırada mirasbırakanın ehliyet durumunu ve birden fazla vasiyetname varsa hangisinin en son yapıldığını belirlemek için kritiktir. Tarihin eksik, belirsiz veya sonradan eklenmiş olması belgenin iptaline yol açabilir. İmza ise vasiyetnamenin tamamlayıcı unsuru olup, metnin sonuna atılmalıdır.
Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti ve Saklı Pay Sınırı
Vasiyetname düzenleyebilmek için kişinin 15 yaşını doldurmuş olması ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Ayırt etme gücü, kişinin fiillerinin sonuçlarını kavrayabilme ve iradesini buna göre yönlendirebilme yetisidir. Bu şartları taşımayan kişilerin hazırladığı vasiyetnameler, hukuken geçersizdir.
Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf etme hakkına sahip olsa da, yasal mirasçıların saklı paylarını ihlal edemez. Saklı pay, mirasbırakanın eşi, altsoyu ve anne-babası için kanunla korunan miras payıdır. Saklı payın ihlal edildiği durumlarda, hak sahipleri tenkis davası açarak saklı paylarının korunmasını talep edebilirler.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
El yazılı vasiyetname hazırlarken en sık karşılaşılan hata, belgenin bir kısmının bilgisayarda yazılıp sadece imza kısmının el ile tamamlanmasıdır. Kanun, belgenin başından sonuna kadar bizzat mirasbırakanın el yazısıyla yazılmasını şart koşar. Ayrıca, tarih kısmının eksik bırakılması veya sadece yıl belirtilmesi, belgenin iptaline neden olan en temel şekil eksikliklerindendir. Vasiyetnamenin saklanması zorunlu olmasa da, belgenin güvenliği ve sonradan değiştirilmemesi adına notere teslim edilmesi, ileride yaşanabilecek ispat sorunlarını önlemek için tercih edilebilir.”
Vasiyetnamenin Teslimi ve Açılması Süreci
El yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için bir yere teslim edilmesi zorunlu değildir; ancak kaybolmaması veya zarar görmemesi için notere, sulh hâkimine veya yetkili bir memura saklanmak üzere bırakılabilir. Vasiyetname, mirasbırakanın vefatından sonra ortaya çıkar ve yasal bir süreç başlar.
Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, bunu teslim aldığı andan itibaren gecikmeksizin mirasbırakanın yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’ne teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme, vasiyetnameyi açarak ilgililere okur. Bu süreç, mirasın paylaşımı ve vasiyetin yerine getirilmesi için gerekli olan yasal prosedürün başlangıcıdır.
Vasiyetnamenin İptali ve Geçersizlik Halleri
El yazılı vasiyetnamenin geçerliliği, mirasbırakanın tasarruf ehliyetine ve belgenin şekil şartlarına tam uyumuna bağlıdır. Mirasbırakanın vasiyetnameyi düzenlediği sırada ayırt etme gücünden yoksun olması, vasiyetnamenin iptali için yeterli bir hukuki sebeptir. Ayrıca, vasiyetnamenin hata, hile, korkutma veya zorlama altında düzenlenmiş olması durumunda, bu irade sakatlıkları vasiyetnamenin geçersizliğine yol açar. İptal davası, vasiyetnamenin geçersizliğini ileri süren mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından, tasarrufun iptalini gerektiren durumun öğrenilmesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır.
Şekil şartlarına aykırılık, vasiyetnamenin iptali için en sık karşılaşılan gerekçelerden biridir. Örneğin, metnin bir kısmının başkası tarafından yazılmış olması veya tarihin eksik bırakılması, belgenin el yazılı vasiyetname vasfını yitirmesine neden olur. Bu tür durumlarda, vasiyetnamenin bütünüyle geçersizliği söz konusu olabileceği gibi, yalnızca belirli tasarrufların iptali de gündeme gelebilir. İptal davası sonucunda vasiyetnamenin geçersizliğine karar verilmesi halinde, mirasın paylaşımı vasiyetname yokmuş gibi yasal mirasçılık kurallarına göre gerçekleştirilir.
Vasiyetnamede Belirlenen Mirasçıların ve Vasiyet Alacaklılarının Durumu
Vasiyetname ile bir kişiye belirli bir malın bırakılması, o kişinin vasiyet alacaklısı sıfatını kazanmasını sağlar. Vasiyet alacaklısı, mirasçıdan farklı olarak terekenin borçlarından doğrudan sorumlu değildir; ancak vasiyetin yerine getirilmesini mirasçılardan veya vasiyeti yerine getirme görevlisinden talep etme hakkına sahiptir. Mirasbırakan, vasiyetnamesinde bir kişiyi mirasçı olarak atayabileceği gibi, belirli bir malı veya hakkı vasiyet alacaklısına özgüleyebilir. Bu ayrım, mirasın paylaşım sürecinde hak sahiplerinin sorumluluklarını ve alacaklarını belirleyen temel bir unsurdur.
Vasiyet alacaklısı, kendisine bırakılan malın terekeye dahil olup olmadığını ve mirasbırakanın bu mal üzerinde tasarruf yetkisinin bulunup bulunmadığını kontrol etmelidir. Eğer vasiyet edilen mal, mirasbırakanın ölümünden önce elden çıkarılmışsa veya tereke borçları vasiyetin yerine getirilmesine engel teşkil ediyorsa, vasiyet alacaklısının talebi sınırlı kalabilir. Vasiyet alacaklısı, vasiyetin yerine getirilmesini talep ederken, mirasın açıldığı tarihteki tereke durumunu ve diğer mirasçıların haklarını göz önünde bulundurmalıdır. Vasiyetin yerine getirilmesi, mirasçıların mirası kabul veya reddetme süreçlerinden bağımsız olarak yürütülen bir alacak hakkı takibidir.
Mirasbırakanın Vasiyetnameden Dönme ve Değişiklik Yapma Hakkı
Mirasbırakan, hayatta olduğu sürece hazırladığı el yazılı vasiyetnameyi dilediği zaman geri alma veya değiştirme hakkına sahiptir. Vasiyetnameden dönme, yeni bir vasiyetname düzenlenerek, vasiyetnamenin yok edilmesiyle veya vasiyetnameyi notere teslim etmişse geri alınmasıyla gerçekleştirilebilir. Yeni bir vasiyetname düzenlendiğinde, önceki vasiyetname ile çelişen hükümler kendiliğinden geçersiz hale gelir. Bu nedenle, vasiyetnamenin güncelliğini korumak ve mirasbırakanın son iradesini yansıtmasını sağlamak için, yapılan değişikliklerin tarih ve imza ile netleştirilmesi büyük önem taşır.
Vasiyetnamenin yok edilmesi, mirasbırakanın vasiyetnameyi yırtması, yakması veya üzerindeki imza ve tarih kısımlarını silmesi şeklinde gerçekleşebilir. Bu eylemler, mirasbırakanın vasiyetnameden dönme iradesini açıkça ortaya koyar. Ancak, vasiyetnamenin kazara kaybolması veya üçüncü kişilerce tahrip edilmesi, vasiyetnameden dönme iradesi olarak kabul edilmez. Bu gibi durumlarda, vasiyetnamenin içeriğinin ispatlanması ve vasiyetnamenin bir suretinin bulunması halinde, vasiyetin yerine getirilmesi süreci devam edebilir. Mirasbırakanın iradesindeki değişikliklerin hukuki sonuç doğurabilmesi için, bu değişikliklerin de vasiyetname için aranan şekil şartlarına uygun olması zorunludur.
Sıkça Sorulan Sorular
El yazılı vasiyetname notere onaylatılmalı mı?
Hayır, notere onaylatılması zorunlu değildir; ancak notere saklanmak üzere bırakılması, belgenin kaybolmasını veya sonradan değiştirilmesini önlemek adına bir güvenlik önlemidir.
Vasiyetname iptal davası ne zaman açılır?
Vasiyetnamenin iptali için, vasiyetnamenin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde dava açılması gerekir.
Bilgisayarda yazılıp imzalanan vasiyetname geçerli midir?
Hayır, el yazılı vasiyetnamenin tamamının mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması zorunludur; bilgisayar çıktısı üzerine atılan imza bu tür için yeterli değildir.