Saklı pay, mirasbırakanın malvarlığı üzerinde ölüme bağlı veya sağlararası tasarruf yapma serbestisini belirli mirasçılar lehine sınırlayan korumadır. Miras payı ile saklı pay aynı şey değildir. Önce yasal miras payı belirlenir, sonra kanunun koruduğu oran üzerinden saklı pay hesaplanır.
Kimler saklı paylı mirasçıdır?
Türk Medeni Kanunundaki güncel düzenlemeye göre altsoy, ana ve baba bakımından yürürlükteki saklı pay rejimi ve sağ kalan eşin durumu ayrı ayrı incelenmelidir. Mirasın açıldığı tarihte hangi hükmün yürürlükte olduğu önemlidir. Mirasçılık belgesindeki pay oranı doğrudan saklı pay oranı değildir.
Tereke hesabı neden gerekir?
Tenkis hesabı yalnız ölüm anındaki banka ve tapu değerlerini toplamak değildir. Tereke aktifleri, borçlar, cenaze ve tereke giderleri, belirli sağlararası kazandırmalar ve denkleştirmeye tabi unsurlar hukuki niteliklerine göre hesaba katılır. Böylece net tereke ve tasarruf edilebilir kısım belirlenir.
Hangi kazandırmalar tenkise konu olabilir?
Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar yanında kanunun belirlediği bazı bağışlar ve sağlararası işlemler de saklı pay hesabına dahil olabilir. İşlemin adı tek başına belirleyici değildir. Satış görünümündeki gerçek bağış, karşılıksız devir veya mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz bırakma amacı taşıyan işlem ayrıca incelenir.
Tenkis ile muris muvazaası farkı
Tenkis davasında kural olarak geçerli bir kazandırmanın saklı payı aşan kısmının azaltılması istenir. Muris muvazaasında ise görünürdeki işlem ile gerçek iradenin farklı olduğu ve tapu devrinin muvazaalı olduğu ileri sürülür. Delil yapısı ve hukuki sonuçları farklıdır.
Değerleme nasıl yapılır?
Taşınmaz, şirket payı, araç ve diğer malvarlığı unsurlarının hangi tarihteki değerle hesaba katılacağı talebin türüne göre belirlenir. Bilirkişi raporunda yalnız güncel piyasa değeri değil, tenkis hesabında kullanılan hukuki tarih ve ekonomik varsayımlar açık olmalıdır.
Süreler neden kritik?
Tenkis talebinde öğrenme ve mutlak süreler bulunur. Sürenin başlangıcı vasiyetnamenin açılması, mirasın geçişi, saklı pay ihlalinin öğrenilmesi ve işlemin niteliğine göre dikkatle belirlenmelidir. Hak kaybı yaşamamak için tereke araştırması geciktirilmemelidir.
Kimden ne talep edilir?
Kazandırmadan yararlanan kişi, elde ettiği değer ve kazandırmanın sırası talep kapsamını etkileyebilir. Birden fazla kazandırma varsa kanuni tenkis sırası dikkate alınır. Davada yalnız toplam zarar yazmak yerine hangi tasarrufun ne ölçüde azaltılmasının istendiği açık kurulmalıdır.
Sonuç
Saklı pay hesabı basit yüzde hesabı değildir. Mirasçılık sıfatı, net tereke, sağlararası kazandırmalar, tasarruf oranı, değerleme tarihi ve süreler birlikte incelenmelidir. Dosyanın başında eksiksiz tereke haritası çıkarılması tenkis uyuşmazlığının en önemli aşamasıdır.