Endüstriyel tasarım koruması, bir ürünün veya ürün parçasının çizgi, şekil, biçim, renk, yüzey dokusu, malzeme esnekliği veya süslemesi gibi görünüm özelliklerini korur. Tasarım hukuku ürünün teknik çalışma prensibinden çok dışarıdan algılanan görünümüne odaklanır. Mobilya, makine gövdesi, ambalaj, tekstil deseni, kullanıcı arayüzü veya ürün parçası şartları taşıyorsa tasarım korumasına konu olabilir.
Hangi görünüm tasarım olarak korunabilir?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tasarımın yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir. Yenilik, başvuru veya rüçhan tarihinden önce aynı tasarımın kamuya sunulup sunulmadığıyla ilgilidir. Ayırt edici nitelik ise bilgilenmiş kullanıcı üzerinde tasarımın genel izleniminin önceki tasarımlardan farklı olup olmadığına göre değerlendirilir.
Teknik zorunluluk tasarım korumasını etkiler mi?
Bir ürün görünümünün yalnız teknik fonksiyon tarafından zorunlu kılınan özellikleri tasarım korumasının dışında kalabilir. Çünkü tasarım hakkı teknik çözüm üzerinde patent benzeri tekel yaratmak için kullanılamaz. Üründe tasarımcının görsel tercih yapabileceği alan ile teknik zorunluluk arasındaki ayrım önemlidir.
Tescilli ve tescilsiz tasarım arasındaki fark nedir?
Türk hukukunda belirli şartlarla tescilsiz tasarım koruması da bulunur. Ancak tescilli koruma, hakkın sicilde görünmesi, tarih ve kapsamın ispatı ve daha uzun koruma planı açısından önemli avantaj sağlar. TÜRKPATENT tescilsiz tasarımlar için tescil işlemi yürütmez. Tescilsiz korumanın şartları ve süresi kanundan doğar ve ihlal halinde ayrıca ispatlanmalıdır.
Tasarım ne zaman kamuya açıklanmalıdır?
Ürünü fuarda sergilemek, katalogda yayımlamak, internetten satışa açmak veya sosyal medyada paylaşmak tasarımın kamuya sunulması sayılabilir. Kanundaki belirli hoşgörü süresi hükümleri bulunmakla birlikte başvuru stratejisini açıklamadan önce kurmak daha güvenlidir. Özellikle yurt dışı koruma düşünülüyorsa her ülkenin açıklama etkisi aynı olmayabilir.
Başvuruda görseller neden çok önemlidir?
Tasarım tescilinde koruma büyük ölçüde başvuruda sunulan görsel anlatımla ilişkilidir. Ürünün hangi görünüm özellikleri için koruma istendiği açık olmalıdır. Tutarsız açılar, gereksiz arka plan, görünmeyen detaylar veya korunmak istenmeyen unsurların belirsiz gösterimi ileride koruma kapsamını tartışmalı hale getirebilir.
Tasarım sahibi kimdir?
Tasarımı ortaya çıkaran tasarımcı ile tescil hakkına sahip başvuru sahibi her zaman aynı kişi olmayabilir. Çalışan tarafından görev kapsamında geliştirilen tasarımlar, sipariş üzerine oluşturulan çalışmalar ve ortak tasarımlar bakımından sözleşme ile kanuni hükümler birlikte değerlendirilmelidir. Tasarımcının adının belirtilmesine ilişkin manevi nitelikteki haklar da ayrıca önem taşıyabilir.
Benzer tasarım ihlal sayılır mı?
İhlal değerlendirmesinde tasarımların bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim karşılaştırılır. Tasarımcının seçenek özgürlüğü, ürün sektöründeki mevcut tasarım birikimi ve benzerliklerin hangi unsurlarda yoğunlaştığı önemlidir. Küçük ayrıntı farklılıkları her zaman ihlali ortadan kaldırmaz, ancak koruma kapsamı önceki tasarım birikimine göre daralabilir.
Tasarım hakkı başka haklarla birlikte korunabilir mi?
Evet. Aynı ürün görünümü şartları varsa telif hukuku, marka, patent veya faydalı model ve haksız rekabet hükümleriyle kesişebilir. Örneğin ürünün teknik mekanizması patent, dış görünümü tasarım, üzerindeki işaret marka korumasına konu olabilir. Her koruma türünün şartları ve süresi farklıdır.
İhlal halinde hangi deliller önemlidir?
Rakip ürün numunesi, satın alma faturası, katalog, tarihli web sayfası, fuar görselleri, tasarım tescil belgesi, başvuru görselleri ve ürünün piyasaya çıkış tarihleri saklanmalıdır. Dijital içerik hızla değişebileceği için delil tespiti ve hukuka uygun kayıt yöntemleri önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Bir ürünün yalnız rengi tasarım olabilir mi?
Koruma işaretin somut görünümü ve kanuni şartlara göre değerlendirilir. Tek bir özelliğin soyut biçimde sahiplenilmesi ile ürün görünümünün korunması aynı değildir.
Çin’de üretilen ürünün aynısını Türkiye’de tescil ettirebilir miyim?
Daha önce kamuya açıklanmış tasarım yenilik şartını etkileyebilir. Başvurudan önce dünya çapındaki tasarım birikimi araştırılmalıdır.
Tasarım tescili teknik çalışma sistemini korur mu?
Hayır. Teknik buluşlar için patent veya faydalı model koruması ayrıca değerlendirilir.
“Tasarım tescilinde korunan şey ürün fikri değil, başvuruda doğru biçimde gösterilmiş ve kanuni şartları taşıyan görünümün kendisidir.” — Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Resmi kaynaklar: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, Türk Patent ve Marka Kurumu Tasarım İnceleme Kılavuzu.
Bu metin genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır. Tasarımın yeniliği, ayırt edici niteliği ve ihlal kapsamı somut görseller üzerinden değerlendirilmelidir.