Enerji ve madencilik uyuşmazlıkları idari izin, özel hukuk sözleşmesi, arazi kullanımı ve teknik işletme konularının aynı projede birleşmesi nedeniyle çok katmanlıdır. EPDK veya MAPEG kararıyla ilgili sorun idari yargıyı ilgilendirirken EPC, işletme bakım, tedarik, rödövans veya arazi sözleşmesi farklı bir yargısal veya tahkim yoluna tabi olabilir.
Lisans ve ruhsat uyuşmazlıkları
Önlisans, lisans, maden ruhsatı, işletme izni, devir, süre ve mali yükümlülük kararları idari işlem niteliği taşıyabilir. Tebliğ tarihi, uygulanacak özel kanun ve dava süresi dosyanın başında belirlenmelidir.
Sözleşme uyuşmazlıkları
EPC, işletme bakım, enerji satış, arazi kira, rödövans ve ekipman tedarik sözleşmelerinde gecikme, performans, fiyat uyarlaması, teminat ve fesih uyuşmazlıkları sık görülür. Düzenleyici izin değişikliği sözleşmedeki mücbir sebep veya mevzuat değişikliği maddesiyle birlikte incelenmelidir.
Bağlantı ve şebeke sorunları
Elektrik projelerinde bağlantı kapasitesi, sistem kullanım anlaşmaları, kabul ve ölçüm kayıtları uyuşmazlığın merkezinde olabilir. Teknik verinin hangi piyasa katılımcısında bulunduğu ve düzenleyici başvuru yolu belirlenmelidir.
Arazi, kamulaştırma ve irtifak
Enerji nakil hattı, santral veya maden sahasında özel mülkiyet, orman, mera ve Hazine kullanım izinleri farklı rejimlere tabidir. İdari kamulaştırma işlemi ile kira veya irtifak sözleşmesinden doğan alacak aynı dava türü değildir.
ÇED ve çevresel uyuşmazlık
ÇED, çevre izinleri, rehabilitasyon ve kapasite artışı kararları idari dava konusu olabilir. Teknik bilirkişi incelemesinde proje sahasının gerçek durumu ve izin dosyasındaki taahhütlerin karşılaştırılması önemlidir.
Teknik deliller
SCADA ve sayaç verileri, üretim kayıtları, jeoloji raporları, rezerv hesapları, hakedişler, kabul testleri ve saha fotoğrafları uyuşmazlığın türüne göre temel delildir. Hukuki iddia teknik veriye bağlanmadan yalnız sözleşme maddesiyle sonuç almak güç olabilir.
Tahkim ve arabuluculuk
Büyük proje sözleşmelerinde tahkim şartı bulunabilir. Ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk da gündeme gelebilir. Buna karşılık idari işlemin iptali tarafların arabuluculukla ortadan kaldırabileceği bir konu değildir. Uyuşmazlık türleri ayrıştırılmalıdır.
Sonuç
Enerji ve madencilik dosyasında ilk iş tek bir dava açmak değil, uyuşmazlık haritası çıkarmaktır. İdari işlem, sözleşme, arazi ve teknik zarar başlıkları ayrıldığında doğru süre, görevli merci ve delil stratejisi kurulabilir.