Faktoring, işletmenin mal veya hizmet satışından doğan alacaklarını bir faktoring şirketine devrederek finansman, tahsilat ve gerektiğinde alacak riskinin yönetimi hizmetlerinden yararlandığı finansman yöntemidir. İşlemin temelinde gerçek bir ticari alacak bulunması gerekir. 6361 sayılı Kanun ve ilgili BDDK düzenlemeleri faktoring şirketlerinin faaliyet alanını ve işlem belgelerini düzenler.
Hangi alacaklar faktoringe konu olabilir?
Mal veya hizmet satışından doğmuş veya doğacak, fatura veya benzeri belgelerle desteklenebilen alacaklar faktoring işlemine konu olabilir. Alacağın gerçek bir ticari ilişkiye dayanması önemlidir. Sadece para sağlamak amacıyla gerçekte bulunmayan fatura veya muvazaalı alacak yaratılması hem hukuki hem ceza ve vergi riskleri doğurabilir.
Alacağın devri nasıl gerçekleşir?
Faktoring işleminde alacak, Türk Borçlar Kanunundaki alacağın devri hükümleri ile 6361 sayılı Kanunun özel kuralları çerçevesinde faktoring şirketine aktarılır. Devir belgesinin hangi alacakları kapsadığı, fatura numaraları, borçlular, vade ve tutarlar belirlenmelidir. Çerçeve sözleşme tek başına her yeni alacağın otomatik devredildiğini göstermeyebilir. İşlem listeleri ve bildirim kayıtları önemlidir.
Borçluya bildirim şart mıdır?
Alacağın devrinin borçluya karşı sonuçları ve ödeme yerinin belirlenmesi bakımından bildirim büyük önem taşır. Borçlu devri bilmiyorsa eski alacaklıya yaptığı ödemenin etkisi farklılaşabilir. Faktoring şirketi ödeme talep ettiğinde borçlu hangi alacağın devredildiğini ve ödeme hesabını açık biçimde görebilmelidir.
Kabili rücu faktoring ne demektir?
Kabili rücu faktoringde borçlu ödeme yapmazsa faktoring şirketi belirli şartlarla alacağı devreden müşteriye geri dönebilir. Gayrikabili rücu modelde ise belirlenen ticari risk daha geniş ölçüde faktoring şirketi tarafından üstlenilebilir. Ancak ihtilaflı alacak, ayıplı mal veya ifa edilmemiş hizmet gibi ticari itirazlar kredi riskinden farklıdır. Sözleşmede hangi riskin kime ait olduğu açık yazılmalıdır.
Fatura tek başına yeterli midir?
Fatura önemli bir ticari belgedir ancak malın teslimini veya hizmetin gereği gibi ifasını her zaman tek başına ispatlamaz. İrsaliye, teslim tutanağı, sipariş, sözleşme, hizmet kabul raporu, e-posta ve hesap mutabakatı gibi belgeler faktoringe devredilen alacağın gerçekliği ve borçlunun savunmaları bakımından önemlidir.
Borçlu hangi savunmaları ileri sürebilir?
Alacak devredildiğinde borçlunun devirden önceki ilişkiye dayanan bazı savunmaları yeni alacaklıya karşı da gündeme gelebilir. Malın teslim edilmemesi, ayıp, mahsup, ödeme veya sözleşmenin feshi gibi itirazlar tarih ve hukuki niteliğine göre değerlendirilir. Faktoring şirketinin iyi niyeti her ticari itirazı otomatik ortadan kaldırmaz.
Finansman maliyeti nasıl hesaplanır?
Faktoring ücreti, finansman faizi veya iskonto, komisyon ve vergisel kalemler sözleşmede anlaşılır biçimde gösterilmelidir. Vadeden önce ödeme, iade edilen fatura, kısmi tahsilat ve rücu halinde maliyetin nasıl hesaplanacağı açık olmalıdır. Ticari işletme işleminde tarafların tacir sıfatı ve sözleşme serbestisi geniş olsa da hesaplamanın sözleşmeye uygun olması gerekir.
Faktoring şirketi icra takibi yapabilir mi?
Usulüne uygun devraldığı ve vadesi gelmiş alacağı tahsil için takip ve dava yollarına başvurabilir. Ancak takipte alacağın varlığı, devir zinciri, ödeme ve borçlunun itirazları tartışılabilir. Özellikle faturaya dayalı alacaklarda teslim veya hizmet ispatı önemini korur.
Sık Sorulan Sorular
Her faturayı faktoring şirketine satabilir miyim?
İşlemin gerçek mal veya hizmet satışına dayanması ve mevzuat şartlarını taşıması gerekir.
Borçlu faktoring şirketine ödeme yapmak zorunda mıdır?
Geçerli devir ve bildirim sonrası ödeme yükümlülüğü yeni alacaklıya yönelir. Borçlunun mevcut savunmaları ayrıca korunabilir.
Faktoring kredi midir?
Faktoring finansman içerir ancak alacağın devri, tahsilat ve risk yönetimi unsurları nedeniyle klasik banka kredisinden farklı bir hukuki yapıdır.
“Faktoring dosyasında en önemli belge yalnız fatura değildir. Alacağın gerçekten doğduğunu ve hangi şartlarla devredildiğini gösteren ticari belge zinciri birlikte korunmalıdır.” — Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Resmi kaynaklar: 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve ilgili BDDK düzenlemeleri.
Bu metin genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır. Faktoring işleminde alacağın gerçekliği, devir ve rücu hükümleri somut belgeler üzerinden incelenmelidir.