Enerji ve madencilik projelerinde ÇED kararı, çevre izinleri, arazi kullanımı ve sektörel lisanslar birbirinden ayrı fakat bağlantılı idari süreçlerdir. Bir projenin EPDK lisansı veya maden ruhsatı bulunması çevresel yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde ÇED kararı da tek başına üretim veya işletme yetkisi vermez.
ÇED hangi projelerde uygulanır?
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği proje türü, kapasite ve konuma göre farklı usuller öngörür. Bazı projeler tam ÇED sürecine, bazıları seçme-eleme değerlendirmesine tabi olabilir. Eşikler ve listeler güncellenebildiği için başvuru tarihindeki mevzuat esas alınmalıdır.
ÇED dosyasında ne incelenir?
Projenin yeri, kapasitesi, teknoloji seçimi, su ve enerji kullanımı, atıklar, emisyon, flora-fauna, gürültü, trafik, rehabilitasyon ve kümülatif etkiler teknik verilerle değerlendirilir. Proje tanımı lisans veya ruhsat dosyasıyla çelişmemelidir.
Halkın katılımı ve kurum görüşleri
Mevzuatın öngördüğü projelerde halkın katılımı ve ilgili kurum görüşleri sürecin parçasıdır. Toplantı veya görüş alınması yalnız şekli işlem olarak görülmemeli, proje tasarımını etkileyebilecek çevresel ve sosyal riskler kayda geçirilmelidir.
ÇED kararı sonrası yükümlülük
ÇED Olumlu veya ilgili seçme-eleme kararı, projeyi dosyada taahhüt edilen şartlara uygun yürütme yükümlülüğü doğurur. Tesisin yeri, kapasitesi, teknoloji veya yardımcı ünitelerde önemli değişiklik yapılırsa mevcut kararın yeterli olup olmadığı yeniden değerlendirilmelidir.
Çevre izin ve lisansı
Emisyon, atıksu, atık yönetimi ve diğer çevresel faaliyetler bakımından ayrıca çevre izin veya lisans süreçleri gerekebilir. ÇED projenin kurulmasına ilişkin çevresel değerlendirme, çevre izinleri ise işletme dönemindeki faaliyet koşullarıyla bağlantılıdır.
ÇED olmadan faaliyete başlama
Gerekli çevresel karar alınmadan yatırıma veya faaliyete başlanması durdurma, idari yaptırım ve proje takviminde ciddi kayıp yaratabilir. Finansman ve EPC sözleşmelerinde çevresel izinler kapanış veya işe başlama ön koşulu olarak açık düzenlenmelidir.
İptal davası ve teknik delil
ÇED kararları idari yargıda dava konusu olabilir. Bilirkişi incelemesinde projenin gerçek etkisi, bilimsel veri, saha keşfi ve dosyada verilen taahhütler önem taşır. Yalnız genel çevre kaygısı veya yalnız yatırım izni, teknik değerlendirme yerine geçmez.
Sonuç
Enerji ve maden yatırımında çevresel izin matrisi baştan hazırlanmalı, her izin için sorumlu kurum, başvuru tarihi, proje verisi ve diğer izinlerle bağı belirlenmelidir. Proje değişikliği olduğunda bütün izin zinciri yeniden kontrol edilmelidir.