Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığı ve belirli hakları hakkında sonuç doğurmak üzere yaptığı tek taraflı ölüme bağlı tasarruftur. Türk Medeni Kanunu vasiyetnamenin geçerliliği için şekil ve ehliyet kuralları öngörür. İçeriğin açık olması kadar seçilen vasiyetname türünün kanuni şekline uyulması da önemlidir.
Resmî vasiyetname
Resmî vasiyetname yetkili resmi memur ve kanunda öngörülen tanık düzeni içinde hazırlanır. Mirasbırakanın iradesi belgeye geçirilir, okunma ve imza aşamaları usulüne uygun tamamlanır. Şekil sürecindeki eksiklik, vasiyetnamenin iptali tartışmasına yol açabilir.
El yazılı vasiyetname
El yazılı vasiyetnamenin metninin kanunda aranan şekilde mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tarih ve imza unsurlarını taşıması gerekir. Bilgisayarda hazırlanıp yalnız imzalanan bir metin el yazılı vasiyetnamenin şekil şartlarını karşılamaz. Belgenin güvenli yerde saklanması ve ölümden sonra mahkemeye ulaştırılması da pratik açıdan önemlidir.
Sözlü vasiyetname
Sözlü vasiyetname olağan bir tercih değil, kanunda belirtilen olağanüstü koşullarda başvurulabilen istisnai türdür. Diğer vasiyet biçimlerini yapma imkânının bulunmaması ve tanıklara ilişkin özel prosedürler önem taşır. Olağanüstü durum ortadan kalktıktan sonraki hukuki etkisi ayrıca değerlendirilir.
Kim vasiyetname yapabilir?
Ayırt etme gücü ve kanunda aranan yaş şartı vasiyetname ehliyetinin temelidir. Yaşlılık veya hastalık tek başına ehliyetsizlik anlamına gelmez. Ancak irade yeteneği tartışmalıysa düzenleme tarihine yakın sağlık kayıtları, hekim değerlendirmeleri ve tanık anlatımları ilerideki iptal davasında önem kazanabilir.
Vasiyetname ile neler yapılabilir?
Mirasçı atanabilir, belirli mal bırakılabilir, koşul veya yükleme getirilebilir ve kanunun izin verdiği başka ölüme bağlı tasarruflar yapılabilir. Bununla birlikte saklı paylı mirasçıların hakları ve hukuka ya da ahlaka aykırı koşullar sınır oluşturur.
Vasiyetname değiştirilebilir mi?
Vasiyetname tek taraflı işlem olduğu için mirasbırakan sağlığında yeni bir vasiyetname düzenleyebilir veya önceki tasarrufunu geri alabilir. Birden fazla vasiyetname varsa hangisinin hangi hükmü kaldırdığı tarih ve içerik karşılaştırmasıyla belirlenir. Belgelerin birbirini kısmen tamamlaması da mümkündür.
Ölümden sonra açılması
Vasiyetname ölümden sonra yetkili mahkemeye sunularak açılır ve ilgililere bildirilir. Açılma işlemi, vasiyetnamenin bütün hükümlerinin geçerli olduğunun kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmez. İptal, tenkis veya tenfiz talepleri ayrıca gündeme gelebilir.
İptal sebepleri
Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırı içerik ve şekil eksikliği iptal tartışmasının başlıca alanlarıdır. İptal davası ile saklı payın korunmasına yönelik tenkis davası birbirinden farklıdır.
Sonuç
Vasiyetname hazırlarken yalnız kimin ne alacağına değil, geçerli şekle, saklı paylara, önceki vasiyetlerle ilişkiye ve belgenin saklanmasına dikkat edilmelidir. Açık ve kanuna uygun bir metin, ölümden sonra mirasçılar arasındaki uyuşmazlık riskini önemli ölçüde azaltır.