Sınır dışı kararı, yabancının Türkiye’deki kalışının sona erdirilmesi ve ülkeyi terk etmesinin sağlanmasına yönelik ağır sonuçlu bir idari işlemdir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 52 ila 60. maddeleri arasında düzenlenir. Her ikamet ihlali otomatik olarak sınır dışı anlamına gelmediği gibi, Kanunun 54. maddesindeki bir sebebin bulunması da 55. maddede korunan kişiler bakımından doğrudan uygulama yapılabileceği anlamına gelmez. Önce sınır dışı sebebi, sonra sınır dışı edilememe halleri incelenmelidir.
Sınır dışı kararını hangi makam verir?
Sınır dışı kararı valilikler tarafından alınır. Göç İdaresi Başkanlığının güncel açıklamasına göre değerlendirme ve karar aşaması en fazla kırk sekiz saat içinde tamamlanır. Karar gerekçeli olmalı ve yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilmelidir.
Hangi durumlarda sınır dışı kararı alınabilir?
YUKK 54. maddede çok sayıda sebep sayılmıştır. Bunlar arasında kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturma, Türkiye’ye giriş, vize veya ikamet işlemlerinde sahte belge veya gerçek dışı bilgi kullanma, geçimini meşru olmayan yollardan sağlama, vize süresini belirli ölçüde aşma, ikamet izninin iptali veya süresinin aşılması, çalışma izni olmadan çalışma, Türkiye’ye yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal etme, hakkında giriş yasağı bulunduğu halde Türkiye’ye gelme ve uluslararası koruma süreci sonunda Türkiye’de başka kalış hakkı bulunmama gibi durumlar yer alır.
Kanun ayrıca terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütüyle bağlantı ve ceza hukuku bakımından sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilen durumları da kapsar. Her bent farklı maddi olgulara dayanır. Bu nedenle tebliğ edilen kararda hangi bent veya bentlerin uygulandığı açıkça belirlenmelidir.
Hangi kişiler hakkında sınır dışı kararı alınamaz?
YUKK 55. madde önemli korumalar getirir. Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele riski bulunanlar hakkında sınır dışı kararı alınamaz. Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar, hayati tehlike arz eden hastalığı için tedavisi sürerken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları ile tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları da korunan gruplardandır.
Bu koruma soyut bir etiket değildir. Her yabancı bakımından bireysel değerlendirme yapılması gerekir. Riskin hangi ülkeye gönderme halinde ortaya çıkacağı, sağlık raporları ve kişinin özel koşulları somut dosyayla ortaya konulmalıdır.
Sınır dışı kararı nasıl tebliğ edilir?
Karar gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Yabancı avukatla temsil edilmiyorsa kararın sonucu, itiraz yolu ve süresi hakkında bilgilendirilmelidir. Tebliğ tarihi dava süresinin başlangıcı bakımından kritik önemdedir. Tebliğ belgesinin alınmaması veya içeriğinin anlaşılmaması sürenin önemini ortadan kaldırmaz.
Sınır dışı kararına karşı dava süresi nedir?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Başvuru, kararı veren makama da bildirilir. Mahkemenin başvuruyu on beş gün içinde sonuçlandırması öngörülmüştür ve bu konuda verilen karar kesindir. Bu kısa süre nedeniyle tebliğ alındığı anda dosyanın hukuki ve fiili dayanakları toplanmalıdır.
Dava açılması sınır dışı işlemini durdurur mu?
Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulduğunda yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Ancak dosyanın kapsamı ve özel kanuni hükümler dikkatle incelenmelidir. Sınır dışı kararı ile idari gözetim kararı farklı işlemlerdir. Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesi, idari gözetime karşı ise sulh ceza hâkimliği yolu gündeme gelir.
Türkiye’yi terke davet nedir?
Sınır dışı kararı alınan bazı yabancılara, kararda belirtilmek kaydıyla on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar Türkiye’den çıkış süresi tanınabilir. Bu kişilere çıkış izin belgesi verilir. Kaçma riski bulunanlar, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler, sahte belge kullananlar ve kamu düzeni veya güvenliği bakımından tehdit oluşturanlar gibi gruplar terke davet uygulamasının dışında kalabilir.
İdari gözetim ne zaman uygulanır?
Kaçma veya kaybolma riski, giriş çıkış ihlali, sahte belge kullanımı, tanınan çıkış süresinde ülkeyi terk etmeme veya kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı açısından tehdit değerlendirmesi gibi hallerde valilik idari gözetim kararı verebilir. İdari gözetim geri gönderme merkezinde uygulanır. Gözetimin devamı düzenli olarak değerlendirilir ve karara karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Sınır dışı dosyasında hangi deliller önemlidir?
- Sınır dışı kararının ve tebliğ belgesinin tam örneği
- Pasaport, vize, ikamet ve çalışma izinleri
- Türkiye’ye giriş çıkış kayıtları
- Aile bağları ve Türkiye’de yerleşik yaşamı gösteren belgeler
- Sağlık, hamilelik veya mağduriyet durumunu gösteren raporlar
- Geri gönderme halinde risk bulunduğunu gösteren güncel ülke ve kişisel deliller
- Kamu düzeni iddiasının dayandığı somut işlem ve kayıtlar
Sınır dışı dosyasında savunma yalnız neden sınır dışı edilmemeliyim sorusuna değil, önce hangi 54. madde sebebi gerçekten oluştu ve ardından 55. madde koruması var mı sorularına cevap vermelidir.
Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Sık Sorulan Sorular
Sınır dışı kararına kaç günde dava açılır?
Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvuru öngörülmektedir.
Dava açınca hemen sınır dışı edilir miyim?
Kanundaki genel koruma uyarınca dava süresi içinde ve yargılama devam ederken sınır dışı işlemi uygulanmaz.
İdari gözetim ile sınır dışı kararı aynı şey mi?
Hayır. Biri ülkeden çıkarma kararı, diğeri işlemin yürütülmesi sürecindeki özgürlük kısıtlamasıdır ve başvuru yolları farklıdır.
Sağlık sorunu sınır dışını engelleyebilir mi?
Kanundaki koşulları karşılayan ciddi sağlık ve tedavi durumları sınır dışı edilememe kapsamında değerlendirilebilir.