Yapay zekâ kullanan bir sistem hata yaptığında sorumluluğu otomatik olarak yapay zekâya yüklemek mümkün değildir. Hukuken sorumluluk, sistemi geliştiren, sağlayan, entegre eden, kullanan veya karar sürecinde nihai kontrolü elinde tutan gerçek ve tüzel kişiler arasında somut olaya göre belirlenir. Türkiye’de 2026 itibarıyla bütün yapay zekâ uygulamalarını tek başına düzenleyen kapsamlı ve yürürlükte bir özel sorumluluk kanunu bulunmadığından mevcut kişisel veri, sözleşme, haksız fiil, tüketici, fikri mülkiyet ve sektörel düzenlemeler birlikte uygulanır.
Yapay zekâ kendisi hukuken sorumlu olabilir mi?
Mevcut hukuk düzeninde yapay zekâ sistemi bağımsız bir hukuki kişi değildir. Bu nedenle tazminat borçlusu veya sözleşme tarafı olarak yapay zekânın kendisine başvurulmaz. Sorumluluk sistemi tasarlayan, hizmet olarak sunan, kullanan veya belirli kararı veren kişi ve kuruluşlar üzerinden değerlendirilir.
Bir sistemin otonom çalışması insan ve şirket sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Tam tersine kimin hangi kontrolü kurması gerektiği, hangi riski öngörebileceği ve hangi uyarıyı yapması gerektiği daha önemli hale gelir.
Geliştirici ile kullanıcı şirketin sorumluluğu nasıl ayrılır?
Geliştirici veya teknoloji sağlayıcısı sistemin tasarımı, eğitim süreci, teknik güvenliği, dokümantasyonu ve vaat edilen fonksiyonlarından sorumlu olabilir. Sistemi kendi iş süreçlerinde kullanan şirket ise hangi amaçla kullandığı, hangi veriyi sisteme verdiği, çıktıyı nasıl doğruladığı ve insan denetimi kurup kurmadığı bakımından sorumluluk taşıyabilir.
Örneğin üçüncü taraf bir yapay zekâ hizmetini işe alım sürecine bağlayan şirket yalnız sağlayıcının algoritmasına güvenerek ayrımcı veya hatalı sonuçlardan tamamen kurtulamaz. Kullanım amacını seçen ve karar sürecine sistemi dahil eden tarafın kendi hukuki yükümlülükleri devam eder.
Sözleşme sorumluluğu ne zaman doğar?
Yapay zekâ hizmeti bir sözleşme kapsamında sunuluyorsa sağlayıcının vaat ettiği performans, güvenlik, veri işleme, destek ve kullanım sınırları önemlidir. Sistem sözleşmede açıkça taahhüt edilen fonksiyonu yerine getirmiyorsa sözleşmeye aykırılık gündeme gelebilir.
Sözleşmede doğruluk oranı, kullanım amacı, yasak kullanım alanları, insan kontrolü, veri saklama, model güncellemeleri ve hizmet kesintileri yazılmalıdır. Her yapay zekâ çıktısının yüzde yüz doğru olmadığına ilişkin genel bir uyarı, sağlayıcının açık taahhütlerini veya emredici hukuk yükümlülüklerini her durumda ortadan kaldırmaz.
Haksız fiil sorumluluğu nasıl gündeme gelir?
Sözleşme ilişkisi bulunmasa bile hukuka aykırı ve kusurlu davranışla başkasına zarar verilmesi halinde haksız fiil sorumluluğu doğabilir. Yapay zekâ sisteminin tehlikeli veya açıkça yanlış kullanımına izin verilmesi, bilinen ciddi bir güvenlik açığının giderilmemesi veya gerekli insan kontrolünün kurulmamış olması somut olayda kusur değerlendirmesine dahil edilebilir.
Zarar ile sistemin kullanımı arasında uygun nedensellik bağının kurulması gerekir. Bu nedenle model çıktısının nasıl üretildiği, kullanıcı müdahalesi, son kararın kim tarafından verildiği ve başka nedenlerin bulunup bulunmadığı önemlidir.
Kişisel veri işleniyorsa kim sorumludur?
Yapay zekâ sistemleri eğitim, profil çıkarma, sınıflandırma, tahmin ve otomatik karar süreçlerinde kişisel veri işleyebilir. KVKK bakımından veri sorumlusu ve veri işleyen rolleri gerçek faaliyetlere göre belirlenir. Sistemi satın alan şirket her durumda yalnız müşteri konumunda değildir. İşleme amaçlarını ve temel araçlarını belirliyorsa veri sorumlusu olabilir.
Verilerin hukuki işleme şartı, aydınlatma, veri güvenliği, saklama süresi, özel nitelikli veriler ve yurt dışına aktarım kuralları ayrıca incelenmelidir. Bir yapay zekâ sağlayıcısına veri göndermek, kişisel veri yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Otomatik karar verme bakımından ilgili kişinin hakkı nedir?
KVKK, işlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler aracılığıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme hakkı tanır. Kredi, işe alım, fiyatlama veya risk değerlendirmesi gibi alanlarda yalnız otomatik sisteme dayalı kararlar bu nedenle özel dikkat gerektirir.
İnsan denetimi göstermelik olmamalıdır. Kararı gözden geçiren kişinin sonucu gerçekten değiştirme yetkisi ve yeterli bilgiye erişimi bulunmalıdır.
Yapay zekâ yanlış bilgi üretirse sorumluluk kime aittir?
Yanlış çıktının hukuki sonucu kullanım bağlamına göre değişir. Genel amaçlı bir araçtan alınan metni bağımsız kontrol yapmadan tıbbi, hukuki veya finansal karar olarak kullanan profesyonelin kendi özen yükümlülüğü gündeme gelebilir. Sağlayıcının ise sistemin bilinen sınırlamaları hakkında doğru bilgilendirme yapması ve taahhüt ettiği güvenlik önlemlerini sağlaması beklenebilir.
Çıktının güvenilirliği yüksek riskli işlemlerde insan doğrulaması, kaynak kontrolü ve kayıt tutulmasıyla desteklenmelidir.
Fikri mülkiyet bakımından hangi riskler vardır?
Yapay zekâya verilen eğitim veya girdi verileri, üçüncü kişilere ait eserler, ticari sırlar veya lisanslı materyaller içerebilir. Çıktının mevcut eserlerle benzerliği de telif ve marka uyuşmazlıkları doğurabilir. Kullanıcının sisteme gizli müşteri belgesi yüklemesi ayrıca sözleşme ve sır saklama yükümlülüğünü ihlal edebilir.
2026 yılında TBMM gündeminde yapay zekâ ve telif hukukuna ilişkin değişiklik teklifleri bulunmaktadır ancak teklif aşamasındaki düzenlemeler yürürlükteki kanun gibi uygulanamaz. Güncel dosyada mevcut mevzuat ve yürürlüğe girmiş değişiklikler esas alınmalıdır.
Çalışan yapay zekâyı yanlış kullanırsa şirket sorumlu olur mu?
Çalışanın iş kapsamında kullandığı yapay zekâ aracı şirket açısından veri güvenliği, müşteri sırrı ve işveren sorumluluğu riski yaratabilir. Şirketin hangi araçların kullanılabileceğini, hangi verilerin yüklenemeyeceğini ve hangi çıktıların insan kontrolünden geçeceğini belirleyen iç politika oluşturması önemlidir.
Ücretsiz kişisel hesaplarla kurumsal veri yüklenmesi veya müşteriye gönderilecek metnin kontrol edilmeden otomatik üretilmesi önlenebilir risklerdendir.
Yapay zekâ tedarik sözleşmesinde neler bulunmalıdır?
- Sistemin amacı ve izin verilen kullanım alanları
- Performans ölçütleri ve bilinen sınırlamalar
- Kişisel veri rolleri ve yurt dışı aktarım düzeni
- Girdi ve çıktı verisinin saklanması ve yeniden eğitimde kullanımı
- İnsan denetimi ve kritik karar kuralları
- Güvenlik ihlali ve olay bildirimi
- Fikri hak ve üçüncü kişi taleplerinin paylaşımı
- Model veya hizmet değişikliklerinin bildirimi
- Sorumluluk limiti ve sigorta hükümleri
Şirketler için sorumluluk matrisi nasıl kurulabilir?
Her yapay zekâ kullanımında sistem sahibi, iş sahibi, veri sorumlusu, teknik yönetici ve nihai karar sahibi ayrı ayrı belirlenebilir. Risk seviyesi yükseldikçe kayıt tutma ve insan onayı güçlendirilmelidir. Özellikle işe alım, kredi, sağlık, güvenlik ve hukuki kararlar gibi kişiyi ciddi biçimde etkileyen alanlarda yalnız otomatik çıktıya dayanmak yüksek risk yaratır.
Yapay zekâ sorumluluğunda asıl soru modeli kim yaptı değildir. Hangi aşamada kimin kontrol yetkisi vardı, hangi riski bilmesi gerekiyordu ve hangi kararı kim verdi soruları birlikte cevaplanmalıdır.
Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Sık Sorulan Sorular
Yapay zekâ yanlış karar verirse dava yapay zekâya mı açılır?
Hayır. Yapay zekâ bağımsız hukuki kişi değildir. Sorumluluk sağlayıcı, kullanıcı, işletme veya diğer gerçek ve tüzel kişiler bakımından değerlendirilir.
Şirket üçüncü taraf yapay zekâ kullandığında KVKK sorumluluğu biter mi?
Hayır. Şirketin veri sorumlusu olarak yükümlülükleri kullanım modeline göre devam edebilir.
Türkiye’de özel yapay zekâ kanunu var mı?
2026 itibarıyla çeşitli kanun teklifleri bulunmakla birlikte tüm yapay zekâ sorumluluğunu tek başına düzenleyen kapsamlı yürürlükte bir özel kanun bulunmamaktadır. Mevcut hukuk kuralları uygulanmaya devam eder.