Şirket payı, araç ve taşınmazlar, boşanma davasının açıldığı tarihte mevcut olan edinilmiş mal statüsünde iseler mal paylaşımına konu olurlar. Bu varlıklar doğrudan eşler arasında aynen paylaştırılmaz; bunun yerine eşin bu mallar üzerindeki katılma alacağı hesaplanarak parasal bir değer üzerinden talep edilir. Şirketler tüzel kişiliğe sahip olduğundan, doğrudan şirketin malvarlığına değil, eşin sahip olduğu şirket hissesinin değerine odaklanılır.
Mal Rejimi ve Edinilmiş Mal Ayrımı Nasıl Yapılır?
Türkiye’de 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejim uyarınca, evlilik birliği içinde eşlerin emekleri karşılığında edindikleri değerler edinilmiş mal sayılır ve boşanma halinde bu değerlerin artık değerinin yarısı üzerinde diğer eşin alacak hakkı doğar.
Kişisel mallar ise tasfiyeye dahil edilmez. Evlilik öncesi edinilen mallar, miras yoluyla gelen değerler, bağışlanan mallar ve kişisel kullanım eşyaları bu kapsamdadır. Şirket hissesinin kendisi, edinildiği tarihe göre kişisel veya edinilmiş mal olabilir. Evlilikten önce kurulan bir şirketteki hisse kişisel maldır; ancak evlilik süresince bu hisselerden elde edilen kâr payları veya değer artışları edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir.
Şirket Hissesi, Araç ve Taşınmazların Değerlemesi Nasıl Gerçekleşir?
Dava sürecinde mahkeme, malvarlığının kapsamını belirlemek için ilgili kurumlardan kayıtları getirtir. Tapu Müdürlüğü, Trafik Tescil, Ticaret Sicil Müdürlüğü ve bankalardan gelen verilerle malvarlığının dökümü çıkarılır. Taşınmazların edinme tarihi ve şekli, araçların tescil bilgileri ve şirketin kuruluş tarihi ile sermaye yapısı bu aşamada incelenir.
Bilirkişi raporu, şirket hisselerinin, araçların ve taşınmazların tasfiye tarihindeki sürüm değerlerinin tespiti için zorunludur. Mali müşavir veya uzman bilirkişiler, karar tarihine en yakın tarih itibarıyla bu değerleri hesaplar. Şirket üzerine kayıtlı araç veya gayrimenkuller şirketin malvarlığıdır; eş, şirketin ortağı olan diğer eşin hissesinin değeri üzerinden hak talep edebilir, şirketin aktifindeki mallara doğrudan el atamaz.
“Av. Mehmet Uğur BABUŞCU
Mal paylaşımı davalarında en kritik nokta, malların edinilme tarihleri ile kişisel ve edinilmiş mal ayrımının doğru yapılmasıdır. Şirket hisseleri, araçlar veya taşınmazlar doğrudan bölünmez; mahkemece belirlenen değer üzerinden bir alacak hakkı doğar. Özellikle şirket değerlemelerinde işleyen teşebbüs değeri ve enflasyonist etkiler, hesaplamanın sonucunu doğrudan değiştirir. Bu nedenle, dava sürecinde malvarlığının kapsamını belirleyen kayıtların eksiksiz sunulması ve bilirkişi raporlarının titizlikle incelenmesi, hak kaybına uğramamak adına büyük önem taşır.”
Mal Rejimi Tasfiyesinde İzlenmesi Gereken Adımlar
Mal rejimi tasfiyesi davası, boşanma davasının kesinleşmesinden sonra açılabilir. Boşanma davası devam ederken mal rejimi davası açılmışsa, boşanma davasının sonucu beklenir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
- Dava dilekçesi ile mahkemeye başvurulması.
- Malvarlığı değerlerinin tespiti ve ayrıştırılması.
- Kişisel ve edinilmiş malların belirlenmesi.
- Borçların düşülmesi ve artık değerin hesaplanması.
Mal rejimi uyuşmazlıkları, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği mali haklar olduğu için arabuluculuğa elverişlidir. Ancak aile içi şiddet iddiası veya riski bulunan durumlarda, taraflar arasındaki güç dengesizliği nedeniyle arabuluculuk süreci sakıncalı olabilir; bu tür durumlarda yargı yoluna başvurulması daha güvenlidir.
Şirket Hisselerinde Değer Artış Payı ve Katılma Alacağı Ayrımı
Şirket hisselerinin tasfiyesinde, hissenin edinildiği tarih ile evlilik süresince bu hissede meydana gelen değer artışlarının hukuki niteliği farklı sonuçlar doğurur. Evlilik öncesinde edinilen bir şirket hissesi kişisel mal kabul edilse dahi, evlilik birliği süresince bu hissenin değerinde meydana gelen artışlar, edinilmiş mal olarak tasfiyeye konu edilebilir. Bu noktada, değer artışının eşin kişisel çabası, mesaisi veya ortak birikimlerle mi yoksa piyasa koşulları gibi dışsal faktörlerle mi gerçekleştiği önem kazanır. Mahkeme, şirketin bilançolarını ve faaliyet raporlarını inceleyerek, söz konusu değer artışının ne kadarının edinilmiş mal niteliğinde olduğunu belirlemek için uzman bilirkişi incelemesine başvurur.
Şirket hisselerinin paylaşımında, hissenin bizzat kendisine değil, bu hissenin tasfiye tarihindeki sürüm değerine odaklanılır. Eğer şirket evlilik birliği içerisinde kurulmuşsa, hisselerin tamamı edinilmiş mal statüsünde değerlendirilir ve diğer eşin bu değer üzerinden katılma alacağı doğar. Ancak, şirketin borçları da tasfiye hesabında dikkate alınır; şirketin aktif değerinden pasif borçları düşüldükten sonra kalan net değer üzerinden hesaplama yapılır. Bu süreçte, şirketin ticari defterleri, vergi beyannameleri ve banka kayıtları, malvarlığının gerçek değerini ortaya koyan temel delillerdir.
Taşınmaz ve Araçlarda Tasfiye Öncesi Geçici Tedbirlerin Rolü
Mal paylaşımı davası süresince, tarafların malvarlığını kaçırma veya değerini düşürme riskine karşı mahkemeden geçici hukuki koruma talep edilebilir. Taşınmazlar üzerine tapu kaydına aile konutu şerhi işlenmesi veya üçüncü kişilere devrinin önlenmesi için ihtiyati tedbir konulması, tasfiyenin güvence altına alınması bakımından kritik bir adımdır. Araçlar için ise trafik siciline devri engelleyici şerh işlenmesi, davanın sonunda hükmedilecek alacağın tahsil edilebilirliğini sağlar. Bu tedbirler, davanın sonucunda elde edilecek alacağın karşılıksız kalmaması için başvurulan bir yöntemdir.
Geçici tedbir kararları, davanın açılmasından önce veya dava sırasında talep edilebilir; ancak tedbirin uygulanması için mahkemenin somut bir riskin varlığına kanaat getirmesi gerekir. Özellikle taşınmazın satılacağı veya aracın elden çıkarılacağına dair somut emarelerin sunulması, tedbir talebinin kabul şansını artırır. Tedbir kararı, malın mülkiyetini değiştirmez, yalnızca malın devrini veya üzerinde yeni haklar kurulmasını kısıtlar. Bu süreçte, malın değerini korumak için yapılan zorunlu giderler, tasfiye hesabında dikkate alınarak alacak miktarından mahsup edilebilir.
Mal Rejimi Sözleşmesinin Tasfiye Sürecine Etkisi
Eşlerin evlilik öncesinde veya sırasında noter huzurunda yaptıkları mal rejimi sözleşmeleri, yasal edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasını tamamen değiştirebilir. Eğer taraflar mal ayrılığı sözleşmesi yapmışlarsa, şirket payı, araç veya taşınmazlar kimin adına kayıtlıysa o eşin kişisel malı sayılır ve diğer eşin bu mallar üzerinde katılma alacağı doğmaz. Sözleşmenin varlığı, tasfiye sürecinde mahkemenin izleyeceği yolu doğrudan belirler; bu nedenle dava dilekçesi hazırlanmadan önce taraflar arasındaki sözleşmenin geçerliliği ve kapsamı titizlikle incelenmelidir.
Sözleşme bulunmayan durumlarda ise yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Ancak, eşlerden birinin diğerine bağışladığı mallar veya miras yoluyla intikal eden değerler, sözleşme olsa dahi kişisel mal statüsünü korur. Tasfiye aşamasında, malın edinilme biçimini kanıtlayan tapu senedi, araç ruhsatı ve banka dekontları, malın kişisel mi yoksa edinilmiş mal mı olduğunun ispatında en önemli belgelerdir. İspat yükü, iddiasını dayandıran tarafa aittir; bu nedenle malın edinilme tarihine ilişkin belgelerin eksiksiz sunulması, davanın seyri açısından belirleyicidir.
Sık Sorulan Sorular
Şirket hissesinin yarısını doğrudan alabilir miyim?
Hayır, şirket hissesinin yarısını doğrudan üzerinize alamazsınız. Mahkeme, hissenin değerini hesaplar ve diğer eşe ödenmesi gereken parasal alacağı hükme bağlar.
Evlilik öncesi alınan araç mal paylaşımına girer mi?
Evlilik öncesi edinilen mallar kişisel mal sayıldığından, kural olarak mal paylaşımına dahil edilmez.
Mal rejimi davası için zamanaşımı süresi nedir?
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak davalarında boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanır.